रविवार, 25 फेब्रुवारी 2024
  1. धर्म
  2. हिंदू
  3. हिंदू धर्माविषयी
Written By

तुकाराम गाथा - अभंग संग्रह २५०१ ते ३०००

२५०१
 
नसतों किविलवाणें । कांहीं तुमच्या कृपादानें ॥१॥
 
हे चि तयाची ओळखी । धालें टवटवित मुखीं ॥ध्रु.॥
 
वांयां जात नाहीं । वचन प्रीतीचें तें कांहीं ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । सत्य येतें अनुभवा ॥३॥
 
२५०२
 
जालों तंव साचें । दास राहवणें काचें ॥१॥
 
हें कां मळितें उचित । तुम्ही नेणा कृपावंत ॥ध्रु.॥
 
सिंहाचें ते पिलें । जाय घेऊनियां कोल्हें ॥२॥
 
तुका म्हणे नास । आम्हां म्हणविलियां दास ॥३॥
 
२५०३
 
देवाच्या उद्देशें जेथें जेथें भाव । तो तो वसे ठाव विश्वंभरें ॥१॥
 
लोभाचे संकल्प पळालियावरी । कैंची तेथें उरी पापपुण्या ॥ध्रु.॥
 
शुद्ध भक्ती मन जालिया निर्मळ । कुश्चळी विटाळ वज्रलेप ॥२॥
 
तुका म्हणे ज्याचें तयासी च कळे । प्रांत येतो फळें कळों मग ॥३॥
 
२५०४
 
कडसणी धरितां अडचणीचा ठाव । म्हणऊनि जीव त्रासलासे ॥१॥
 
लौकिकाबाहेरि राहिलों निराळा । तुजविण वेगळा नाहीं तुजा ॥ध्रु.॥
 
संकोचानें नाहीं होत धणीवरी । उरवूनि उरी काय काज ॥२॥
 
तुका म्हणे केलें इच्छे चि सारिखें । नाहींसें पारिखें येथें कोणी ॥३॥
 
२५०५
 
हें चि जतन करा दान । धरुनी चरण राहिलों तो॥१॥
 
आणीक कांहीं न घलीं भार । बहुत फार सांकडें ॥ध्रु.॥
 
घ्यावी माझ्या हातें सेवा । हे चि देवा विनवणी ॥२॥
 
तुका तुमचा म्हणवी दास । तेणें आस पुरवावी ॥३॥
 
२५०६
 
आपल्या च स्फुंदे । जेथें तेथें घेती छंदें ॥१॥
 
पडिला सत्याचा दुष्काळ । बहु फार जाली घोळ ॥ध्रु.॥
 
विश्वासाचे माठ । त्याचे कपाळीं तें नाट ॥२॥
 
तुका म्हणे घाणा । मूढा तीर्थी प्रदिक्षणा ॥३॥
 
२५०७
 
उद्वेगाची धांव बैसली आसनीं । पडिलें नारायणीं मोटळें हें ॥१॥
 
सकळ निश्चिंती जाली हा भरवसा । नाहीं गर्भवासा येणें ऐसा ॥ध्रु.॥
 
आपुलिया नांवें नाहीं आम्हां जिणें । अभिमान तेणें नेला देवें ॥२॥
 
तुका म्हणे चेळें एकाचिया सत्ता । आपुलें मिरवितां पणें ऐसें ॥३॥
 
२५०८
 
बहुतां पुरे ऐसा वाण । आलें धन घरासी ॥१॥
 
घ्या रे फुका मोलेंविण । नारायण न भुला ॥ध्रु.॥
 
ऐका निवळल्या मनें । बरवें कानें सादर ॥२॥
 
तुका म्हणे करूनि अंतीं । निश्चिंती हे ठेवावी ॥३॥
 
२५०९
 
माझी मज जाती आवरली देवा । नव्हतां या गोवा इंद्रियांचा ॥१॥
 
कासया मी तुझा म्हणवितों दास । असतों उदास सर्व भावें ॥ध्रु.॥
 
भयाचिया भेणें धरियेली कास । न पुरतां आस काय थोरी ॥२॥
 
तुका म्हणे आपआपुलीं जतन । कैचें थोरपण मग तुम्हां ॥३॥
 
२५१०
 
विनवितों तरी आणितोसि परी । याचकानें थोरी दातयाची ॥१॥
 
आमुचे ही कांहीं असों द्या प्रकार । एकल्यानें थोर कैचे तुम्ही ॥ध्रु.॥
 
नेघावी जी कांहीं बहु साल सेवा । गौरव तें देवा यत्न कीजे ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं आमुची मिरासी । असावेंसें ऐसीं दुर्बळें चि ॥३॥
 
२५११
 
एका ऐसें एक होतें कोणां काळें । समर्थाच्या बळें काय नव्हे ॥१॥
 
घालूनि बैसलों मिरासीस पाया । जिंकों देवराया संदेह नाहीं ॥ध्रु.॥
 
केला तो न संडीं आतां कइवाड । वारीन हे आड कामक्रोध ॥२॥
 
तुका म्हणे जाळीं अळसाची धाडी । नव्हती आली जोडी कळों साच ॥३॥
 
२५१२
 
जाले समाधान । तुमचे धरिले चरण ॥१॥
 
आतां उठावेंसें मना । येत नाहीं नारायणा ॥ध्रु.॥
 
सुरवाडिकपणें । येथें सांपडलें केणें ॥२॥
 
तुका म्हणे भाग । गेला निवारला लाग ॥३॥
 
२५१३
 
मुखाकडे वास । पाहें करूनियां आस ॥१॥
 
आतां होईंल ते शिरीं । मनोगत आज्ञा धरीं ॥ध्रु.॥
 
तुम्हीं अंगीकार । केला पाहिजे हें सार ॥२॥
 
तुका म्हणे दारीं । उभें याचक मीं हरी ॥३॥
 
२५१४
 
नाहीं माथां भार । तुम्ही घेत हा विचार ॥१॥
 
जाणोनियां ऐसें केलें । दुरिल अंगेसी लाविलें ॥ध्रु.॥
 
आतां बोलावें आवडी । नाम घ्यावें घडी घडी ॥२॥
 
तुका म्हणे दुरी । देवा खोटी ऐसी उरी ॥३॥
 
२५१५
 
माझें जड भारी । आतां अवघें तुम्हांवरी ॥१॥
 
जालों अंकित अंकिला । तुमच्या मुकलों मागिला ॥ध्रु.॥
 
करितों जें काम। माझी सेवा तुझें नाम ॥२॥
 
तुका पायां लागे । कांहीं नेदी ना न मगे ॥३॥
 
२५१६
 
तुम्ही आम्ही भले आतां । जालों चिंता काशाची॥१॥
 
आपुलाले आलों स्थळीं । मौन कळी वाढेना ॥ध्रु.॥
 
सहज जें मनीं होतें । तें उचितें घडलें ॥२॥
 
तुका म्हणे नसतें अंगा । येत संगा सारिखें ॥३॥
 
२५१७
 
चित्ता ऐसी नको देऊं आठवण । जेणें देवाचे चरण अंतरे तें ॥१॥
 
आलिया वचनें रामनामध्वनि । ऐकावीं कानीं ऐसीं गोडें ॥ध्रु.॥
 
मत्सराचा ठाव शरीरीं नसावा । लाभेंविण जीवा दुःख देतो ॥२॥
 
तुका म्हणे राहे अंतर शीतळ । शांतीचें तें बळ क्षमा अंगीं ॥३॥
 
२५१८
 
कोण पुण्य कोणा गांठी । ज्यासी ऐसियांची भेटी ॥१॥
 
जिहीं हरी धरिला मनीं । दिलें संवसारा पाणी ॥ध्रु.॥
 
कोण हा भाग्याचा । ऐसियांसी बोले वाचा ॥२॥
 
तुका म्हणे त्यांचे भेटी। होय संसारासी तुटी ॥३॥
 
२५१९
 
तरि च हा जीव संसारीं उदास । धरिला विश्वास तुम्हां सोईं ॥१॥
 
एके जातीविण नाहीं कळवळा । ओढली गोपाळा सूत्रदोरी ॥ध्रु.॥
 
फुटतसे प्राण क्षणांच्या विसरें । हें तों परस्परें सारिखें चि ॥२॥
 
तुका म्हणे चित्तीं राखिला अनुभव । तेणें हा संदेह निवारला ॥३॥
 
२५२०
 
किती विवंचना करीतसें जीवीं । मन धांवडवी दाही दिशा ॥१॥
 
कोणा एका भावें तुम्ही अंगीकार । करावा विचार या च साटीं ॥ध्रु.॥
 
इतर ते आतां लाभ तुच्छ जाले । अनुभवा आले गुणागुण ॥२॥
 
तुका म्हणे लागो अखंड समाधि । जावें प्रेमबोधीं बुडोनियां ॥३॥
 
२५२१
 
दिक चि या नाहीं संसारसंबंधा । तुटेना या बाधा भवरोगाची ॥१॥
 
तांतडींत करीं म्हणऊनि तांतडी । साधिली ते घडी सोनियाची ॥ध्रु.॥
 
संकल्पाच्या बीजें इंद्रियांची चाली । प्रारब्ध तें घाली गर्भवासीं ॥२॥
 
तुका म्हणे बीजें जाळुनी सकळ । करावा गोपाळ आपुला तो ॥३॥
 
२५२२
 
आतां होइन धरणेकरी । भीतरीच कोंडीन ॥१॥
 
नाही केली जीवेंसाटी । तों कां गोष्टी रुचे तें ॥ध्रु.॥
 
आधी निर्धार तो सार । मग भार सोसीन ॥२॥
 
तुका म्हणे खाऊं जेवूं । नेदूं होऊं वेगळा ॥३॥
 
२५२३
 
होइल तरि पुसापुसी । उत्तर त्यासी योजावें ॥१॥
 
तोंवरि मी पुढें कांहीं । आपुलें नाहीं घालीत ॥ध्रु.॥
 
जाणेनियां अंतर देव । जेव्हां भेव फेडील ॥२॥
 
तुका म्हणे धरिला हातीं । करील खंतीवेगळें ॥३॥
 
२५२४
 
हा तों नव्हे कांहीं निराशेचा ठाव । भलें पोटीं वाव राखिलिया ॥१॥
 
विश्वंभरें विश्व सामाविलें पोटी । तेथें चि सेवटीं आम्ही असों ॥ध्रु.॥
 
नेणतां चिंतन करितों अंतरीं । तेथें अभ्यंतरीं उमटेल ॥२॥
 
तुका म्हणे माझा स्वामी अबोलणा । पुरवूं खुणे खुणा जाणतसों ॥३॥
 
२५२५
 
निष्ठ‍ तो दिसे निराकारपणें । कोंवळा सगुणें प्रतिपाळी ॥१॥
 
केला च करावा केला कइवाड । होईंल तें गोड न परेते ॥ध्रु.॥
 
मथिलिया लागे नवनीत हातां । नासे वितळितां आहाच तें ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां मनाशीं विचार । करावा तो सार एकचित्त ॥३॥
 
२५२६
 
बहु देवा बरें जालें । नसतें गेलें सोंवळें ॥१॥
 
धोवटाशीं पडिली गांठी । जगजेठीप्रसादें ॥ध्रु.॥
 
गादल्याचा जाला जाडा । गेली पीडा विकल्प ॥२॥
 
तुका म्हणे वरावरी । निर्मळ करी निर्मळा ॥३॥
 
२५२७
 
स्वामित्वाचीं वर्में असोनि जवळी । वाहों जावें मोळी गुणांसवें ॥१॥
 
काबाडापासूनि सोडवा दातारा । कांहीं नका भारा पात्र करूं ॥ध्रु.॥
 
धनवंत्याचिये अंगीं सत्ताबळ । व्याधि तो सकळ तोडावया ॥२॥
 
तुका म्हणे आलें मोड्यासी कोंपट । सांडव्याची वाट विसरावी ॥३॥
 
२५२८
 
ॠणाच्या परिहारा जालों वोळगणा । द्यावी नारायणा वासलाती ॥१॥
 
जालों उतराईं शरीरसंकल्पें । चुकों द्यावीं पापें सकळ ही ॥ध्रु.॥
 
आजिवरि होतों धरूनि जिवासी । व्याजें कासाविसी बहु केलें ॥२॥
 
तुका म्हणे मना आणिला म्यां भाव । तुमचा तेथें ठाव आहे देवा ॥३॥
 
२५२९
 
येणें पांगें पायांपाशीं । निश्चयेंसी राहेन ॥१॥
 
सांगितली करीन सेवा । सकळ देवा दास्यत्व ॥ध्रु.॥
 
बंधनाची तुटली बेडी । हे चि जोडी मग आम्हां ॥२॥
 
तुका म्हणे नव्हें क्षण । पायांविण वेगळा ॥३॥
 
२५३०
 
आपुल्या आपण उगवा लिगाड । काय माझें जड करुन घ्याल ॥१॥
 
उधारासी काय उधाराचें काम । वाढवूं चि श्रम नये देवा ॥ध्रु.॥
 
करा आतां मजसाटीं वाड पोट । ठाव नाहीं तंटे जालें लोकीं ॥२॥
 
तुका म्हणे बाकी झडलियावरी । न पडें वेव्हारीं संचिताचे ॥३॥
 
२५३१
 
सर्व संगीं विट आला । तूं एकला आवडसी ॥१॥
 
दिली आतां पायीं मिठी । जगजेठी न सोडीं ॥ध्रु.॥
 
बहु जालों क्षीदक्षीण । येणें सीण तो नासे ॥२॥
 
तुका म्हणे गंगवास । बहु त्या आस स्थळाची ॥३॥
 
२५३२
 
शीतळ तें शीतळाहुनी । पायवणी चरणींचें ॥१॥
 
सेवन हे शिरसा धरीं । अंतरीं हीं वरदळा ॥ध्रु.॥
 
अवघें चि नासी पाप । तीर्थ बाप माझ्याचें ॥२॥
 
बैसोनियां तुका तळीं । त्या कल्लोळीं डौरला ॥३॥
 
२५३३
 
गोदे कांठीं होता आड । करूनि कोड कवतुकें ॥१॥
 
देखण्यांनीं एक केलें । आइत्या नेलें जिवनापें ॥ध्रु.॥
 
राखोनियां ठाव । अल्प जीव लावूनि ॥२॥
 
तुका म्हणे फिटे धनी । हे सज्जनीं विश्रांति ॥३॥
 
२५३४
 
न पाहें माघारें आतां परतोनि । संसारापासूनि विटला जीव ॥१॥
 
सामोरें येऊनि कवळीं दातारा । काळाचा हाकारा न साहावे ॥ध्रु.॥
 
सावधान चित्त होईंल आधारें । खेळतां ही बरें वाटईंल ॥२॥
 
तुका म्हणे कंठ दाटला या सोसें । न पवे कैसें जवळी हें ॥३॥
 
२५३५
 
मथनीचें नवनीत । सर्व हितकारक ॥१॥
 
दंडवत दंडा परी । मागें उरी नुरावी ॥ध्रु.॥
 
वचनाचा तो पसरुं काईं । तांतडी डोईंपाशींच ॥२॥
 
तुका म्हणे जगजेठी । लावीं कंठीं उचलूनि ॥३॥
 
२५३६
 
अवचिता चि हातीं ठेवा । दिला सेवा न करितां ॥१॥
 
भाग्य फळलें जाली भेटी । नेघें तुटी यावरी ॥ध्रु.॥
 
दैन्य गेलें हरली चिंता । सदैव आतां यावरी ॥२॥
 
तुका म्हणे वांटा जाला । बोलों बोली देवासीं ॥३॥
 
२५३७
 
समर्थाची धरिली कास । आतां नाश काशाचा ॥१॥
 
धांव पावें करीन लाहो । तुमच्या आहो विठ्ठला ॥ध्रु.॥
 
न लगे मज पाहाणें दिशा । हाकेसरिसा ओढसी ॥२॥
 
तुका म्हणे नव्हे धीर । तुम्हां स्थिर दयेनें ॥३॥
 
२५३८
 
करूं तैसें पाठांतर । करुणाकर भाषण ॥१॥
 
जिहीं केला मूर्तिमंत । ऐसे संतप्रसाद ॥ध्रु.॥
 
सोज्ज्वळ केल्या वाटा । आइत्या नीटा मागीलां ॥२॥
 
तुका म्हणे घेऊं धांवा । करूं हांवा ते जोडी ॥३॥
 
२५३९
 
अचळ न चळे ऐसें जालें मन । धरूनि निज खुण राहिलोंसें ॥१॥
 
आवडी बैसली गुणांची अंतरीं । करूं धणीवरी सेवन तें ॥ध्रु.॥
 
एकविध भाव नव्हे अभावना । आणिकिया गुणां न मळिवे ॥२॥
 
तुका म्हणे माझे पडिलें आहारीं । ध्यान विटेवरी ठाकले तें ॥३॥
 
२५४०
 
काय तुझी थोरी वणूप मी पामर । होसी दयाकर कृपासिंधु ॥१॥
 
तुज ऐसी दया नाहीं आणिकासी । ऐसें हृषीकेशी नवल एक ॥ध्रु.॥
 
कुरुक्षेत्रभूमीवरी पक्षी व्याले । तृणामाजी केलें कोठें त्यांनीं ॥२॥
 
अकस्मात तेथें रणखांब रोविला । युद्धाचा नेमिला ठाव तेथें ॥३॥
 
कौरव पांडव दळभार दोन्ही । झुंजावया रणीं आले तेथें ॥४॥
 
तये काळीं तुज पक्षी आठविती । पाव बा श्रीपती म्हणोनियां ॥५॥
 
हस्ती घोडे रथ येथें धांवतील । पाषाण होतील शतचूर्ण ॥६॥
 
ऐसिये आकांतीं वांचों कैसे परी । धांव बा श्रीहरी लवलाहें ॥७॥
 
टाकोनियां पिलीं कैसें जावें आतां । पावें जगन्नाथा लवलाहीं ॥८॥
 
आली तिये काळीं कृपा तुझ्या चित्ता । अनाथांच्या नाथा नारायणा ॥९॥
 
एका गजाचिया कंठीं घंटा होती । पाडिली अवचिती तयांवरी ॥१०॥
 
अठरा दिवस तेथे द्वंदजुंज जालें । वारा ऊन लागलें नाहीं तयां ॥११॥
 
जुंज जाल्यावरी दाविलें अर्जुना । तुम्हीं नारायणा पिक्षयांसी ॥१२॥
 
पाहें आपुलिया दासां म्यां रिक्षलें । रणीं वांचविलें कैशा परी ॥१३॥
 
ऐसी तुज माया आपुल्या भक्तांची । माउली आमुची तुका म्हणे ॥१४॥
 
२५४१
 
वैष्णवां संगती सुख वाटे जीवा । आणीक मी देवा कांहीं नेणें ॥१॥
 
गायें नाचें उडें आपुलिया छंदें । मनाच्या आनंदें आवडीनें ॥ध्रु.॥
 
लाज भय शंका दुराविला मान । न कळे साधन यापरतें ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां आपुल्या सायासें । आम्हां जगदेशें सांभाळावें ॥३॥
 
२५४२
 
शरण शरण वाणी । शरण त्रिवाचा विनवणी ॥१॥
 
स्तुती न पुरे हे वाचा । सत्य दास मी दासांचा ॥ध्रु.॥
 
देह सांभाळून । पायांवरी लोटांगण ॥२॥
 
विनवी संता तुका दीन । नव्हे गोरवें उत्तीर्ण ॥३॥
 
२५४३
 
लेंकरा लेववी माता अळंकार । नाहीं अंतपार आवडीसी ॥१॥
 
कृपेचें पोसणें तुमचें मी दीन । आजि संतजन मायबाप ॥ध्रु.॥
 
आरुषा उत्तरीं संतोषे माउली । कवळूनि घाली हृदयात ॥२॥
 
पोटा आलें त्याचे नेणे गुणदोष । कल्याण चि असे असावें हें ॥३॥
 
मनाची ते चाली मोहाचिये सोईं । ओघें गंगा काईं परतों जाणे ॥४॥
 
तुका म्हणे कोठें उदार मेघां शिक्त । माझी तृषा किती चातकाची ॥५॥
 
२५४४
 
युिक्त तंव जाल्या कुंटित सकळा । उरली हे कळा जीवनाची ॥१॥
 
संतचरणीं भावें ठेविलें मस्तक । जोडोनि हस्तक राहिलोंसें ॥ध्रु.॥
 
जाणपणें नेणें कांहीं चि प्रकार । साक्षी तें अंतर अंतरासी ॥२॥
 
तुका म्हणे तुम्ही केलें अभयदान । जेणें समाधान राहिलेंसे ॥३॥
 
२५४५
 
हा गे आलों कोणी म्हणे बुडतिया । तेणें किती तया बळ चढे ॥१॥
 
तुम्ही तंव भार घेतला सकळ । आश्वासिलों बाळ अभयकरें ॥ध्रु.॥
 
भुकेलियां आस दावितां निर्धार । किती होय धीर समाधान ॥२॥
 
तुका म्हणे दिली चिंतामणीसाटीं । उचित कांचवटी दंडवत ॥३॥
 
२५४६
 
कैसा तीं देखिला होसील गोपाळीं । पुण्यवंतीं डोळीं नारायणा ॥१॥
 
तेणें लोभें जीव जालासे बराडी । आम्ही ऐशी जोडी कई लाभों ॥ध्रु.॥
 
असेल तें कैसें दर्शनाचें सुख । अनुभवें श्रीमुख अनुभवितां ॥२॥
 
तुका म्हणे वाटे देसी आलिंगन । अवस्था ते क्षणाक्षणां होते ॥३॥
 
२५४७
 
कासया या लोभें केलें आर्तभूत । सांगा माझें चित्त नारायणा ॥१॥
 
चातकाचे परी एक चि निर्धार । लक्षभेदीतीर फिरों नेणे ॥ध्रु.॥
 
सांवळें रूपडें चतुर्भुज मूर्ति । कृष्णनाम चित्तीं संकल्प हा ॥२॥
 
तुका म्हणे करीं आवडीसी ठाव । नको माझा भाव भंगों देऊं ॥३॥
 
२५४८
 
काय माझा पण होईंल लटिका । ब्रिदावळी लोकां दाविली ते ॥१॥
 
खरी करूनियां देई माझी आळी । येऊनि कृवाळी पांडुरंगे ॥ध्रु.॥
 
आणीक म्यां कोणा म्हणवावें हातीं । नये काकुलती दुजियासी ॥२॥
 
तुका म्हणे मज येथें चि ओळखी । होईंन तो सुखी पायांनीं च ॥३॥
 
२५४९
 
तुम्हां आम्हां जंव जालिया समान । तेथें कोणां कोण सनमानी ॥१॥
 
उरी तों राहिली गोमटें गौरव । ओढे माझा जीव पायांपाशीं ॥ध्रु.॥
 
नेणपणें आम्ही आळवूं वोरसें । बोलवितों रसें शब्दरत्नें ॥२॥
 
तुका म्हणे लळे पाळीं वो विठ्ठले । कां हे उरविले भेदाभेद ॥३॥
 
२५५०
 
नको माझे मानूं आहाच ते शब्द । कळवळ्याचा वाद करीतसें ॥१॥
 
कासयानें बळ करूं पायांपाशीं । भाकावी ते दासीं करुणा आम्हीं ॥ध्रु.॥
 
काय मज चाड असे या लौकिकें । परी असे निकें अनुभवाचें ॥२॥
 
लांचावल्यासाटीं वचनाची आळी । टकळ्यानें घोळी जवळी मन ॥३॥
 
वाटतसे आस पुरविसी ऐसें । तरि अंगीं पिसें लावियेले ॥४॥
 
तुका म्हणे माझी येथें चि आवडी । श्रीमुखाची जोडी इच्छीतसें ॥५॥
 

२५५१
 
म्हणऊनी लवलाहें । पाय आहें चिंतीत ॥१॥
 
पाठिलागा येतो काळ । तूं कृपाळू माउली ॥ध्रु.॥
 
बहु उसंतीत आलों । तया भ्यालों स्थळासी ॥२॥
 
तुका म्हणे तूं जननी । ये निर्वाणीं विठ्ठलें॥३॥
 
२५५२
 
जेणें वाढे अपकीर्ति । सर्वार्थी तें वर्जावें ॥१॥
 
सत्य रुचे भलेपण । वचन तें जगासी ॥ध्रु.॥
 
होइजेतें शूर त्यागें । वाउगें तें सारावें ॥२॥
 
तुका म्हणे खोटें वर्म । निंद्यकर्म काळिमा ॥३॥
 
२५५३
 
याची सवे लागली जीवा । गोडी हेवा संगाचा ॥१॥
 
परतें न सरवे दुरी । क्षण हरीपासूनि ॥ध्रु.॥
 
जालें तरी काय तंट । आतां चट न संटे ॥२॥
 
तुका म्हणे चक्रचाळे । वेळ बळें लाविलें ॥३॥
 
२५५४
 
याचा तंव हा चि मोळा । देखिला डोळा उदंड ॥१॥
 
नेदी मग फिरों मागें । अंगा अंगें संचरे ॥ध्रु.॥
 
कां गा याची नेणां खोडी । जीभा जोडी करितसां ॥२॥
 
पांघरे तें बहु काळें । घोंगडें ही ठायींचें ॥३॥
 
अंगीं वसे चि ना लाज । न म्हणे भाज कोणाची ॥४॥
 
सर्वसाक्षी अबोल्यानें । दुश्चित कोणें नसावें ॥५॥
 
तुका म्हणे धरिला हातीं । मग निश्चिंतीं हरीनें ॥६॥
 
२५५५
 
प्रसद्धि हा असे जगा । अवघ्या रंगारंगाचा ॥१॥
 
तरी वाटा न वजे कोणी । नारायणीं घरबुडी ॥ध्रु.॥
 
बहुतां ऐसें केलें मागें । लाग लागें लागेना ॥२॥
 
हो कां नर अथवा नारी । लाहान थोरीं आदर ॥३॥
 
जालें वेगळें लोकीं पुरे । मग नुरे समूळ ॥४॥
 
कळेना तो आहे कैसा । कोणी दिशा बहु थोडा ॥५॥
 
तुका म्हणे दुसर्‍या भावें । छायें नावें न देखवे ॥६॥
 
२५५६
 
न संडावा आतां ऐसें वाटे ठाव । भयाशी उपाव रक्षणाचा ॥१॥
 
म्हणऊनि मनें वळियेलें मन । कारियेकारण चाड नाहीं ॥ध्रु.॥
 
नाना वीचि उपाधि करूनियां मूळ । राखतां विटाळ तें चि व्हावें ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें न वेचे वचन । निजीं निजखूण सांपडली ॥३॥
 
२५५७
 
सत्तेचें भोजन समयीं आतुडे । सेवन ही घडे रुचिनेसी ॥१॥
 
वर्में श्रम नेला जालें एकमय । हृदयस्थीं सोय संग जाला ॥ध्रु.॥
 
कोथळीस जमा पडिलें संचित । मापल्याचा वित्त नेम जाला ॥२॥
 
तुका म्हणे धणी ऐसा जालों आतां । करीन ते सत्ता माझी आहे ॥३॥
 
२५५८
 
देईंल तें उणें नाहीं । याचे कांहीं पदरीं ॥१॥
 
पाहिजे तें संचित आतां । येथें सत्ता करावया ॥ध्रु.॥
 
गुणां ऐसा भरणा भरी। जो जें चारी तें लाभे ॥२॥
 
तुका म्हणे देवीं देव । फळे भव आपुला ॥३॥
 
२५५९
 
तेव्हां होतों भोगाधीन । तुम्हां भिन्न पासूनि ॥१॥
 
आतां बोलों नये ऐसें । आनारिसें वेगळें ॥ध्रु.॥
 
सन्मुख जालों स्वामीकडे । भव औठडे निराळे ॥२॥
 
चिंतिलें तें चिंतामणी । फिटे धणी तों द्यावें ॥३॥
 
सहज स्थित आहे अंगीं । प्रसंगीं ते वंचेना ॥४॥
 
तुमची देवा धरिली कास । केला नास प्रपंचा ॥५॥
 
तुका म्हणे जाणोनि वर्म । कर्माकर्में ठेविलीं ॥६॥
 
॥५॥
 
२५६०
 
केला कैवाड संतांच्या आधारें । अनुभवें खरें कळों आलें ॥१॥
 
काय जीवित्वाची धरुनियां आशा । व्हावें गर्भवासा पात्र भेणें ॥ध्रु.॥
 
अबाळीनें जावें निचिंतिया ठायां । रांडा रोटा वांयां करूं नये ॥२॥
 
तुका म्हणे बळी देतां तें निधान । भिकेसाटीं कोण राज्य देतो ॥३॥
 
२५६१
 
संगतीनें होतो पंगतीचा लाभ । अशोभीं अनुभव असिजेतें ॥१॥
 
जैसीं तैसीं असों पुढिलांचे सोईं । धरिती हातीं पायीं आचारिये ॥ध्रु.॥
 
उपकारी नाहीं देखत आपदा । पुढिलांची सदा दया चित्तीं ॥२॥
 
तुका म्हणे तरीं सज्जनाची कीतिऩ । पुरवावी आर्ति निर्बळांची ॥३॥
 
२५६२
 
करितां विचार सांपडलें वर्म । समूळ निश्रम परिहाराचें ॥१॥
 
मज घेऊनियां आपणांसी द्यावें । साटी जीवें जीवें नारायणा ॥ध्रु.॥
 
उरी नाहीं मग पडदा कां आला । स्वमुखें चि भला करितां वाद ॥२॥
 
तुका म्हणे माझें खरें देणें घेणें । तुम्ही साक्षी जाणें अंतरींचें ॥३॥
 
२५६३
 
कुळींची हे कुळदेवी । केली ठावी संतांनीं ॥१॥
 
बरवें जालें शरण गेलों । उगविलों संकटीं ॥ध्रु.॥
 
आणिला रूपा ही बळें । करूनि खळें हरिदासीं ॥२॥
 
तुका म्हणे समागमें । नाचों प्रेमें लागलों ॥३॥
 
२५६४
 
आतां देह अवसान । हें जतन तोंवरी ॥१॥
 
गाऊं नाचों गदारोळें । जिंकों बळें संसार ॥ध्रु.॥
 
या चि जीऊं अभिमानें । सेवाधनें बळकट ॥२॥
 
तुका म्हणे न सरें मागें । होईंन लागें आगळा ॥३॥
 
२५६५
 
ज्याने आड यावें कांहीं । त्याचें नाहीं बळ आतां ॥१॥
 
मन येथें साह्य जालें । हरिच्या धालें गुणवादीं ॥ध्रु.॥
 
चुकुर तो गेला काळ । जालें बळ संगाचें ॥२॥
 
तुका म्हणे धरूं सत्ता । होईंल आतां करूं तें ॥३॥
 
२५६६
 
देवासी तो पुरे एकभाव गांठी । तो चि त्याचे मिठी देइल पायीं ॥१॥
 
पाहोनि राहीन कवतुक निराळा । मी मज वेगळा होऊनियां ॥ध्रु.॥
 
कांहीं नेघें शिरीं निमित्याचा भार । न लगे उत्तर वेचावें चि ॥२॥
 
तुका म्हणे जीवें पडिलिया गांठी । मग नाहीं मिठी सुटों येत ॥३॥
 
२५६७
 
लौकिकासाटीं या पसार्‍याचा गोवा । कांहीं नाहीं देवा लागों येत ॥१॥
 
ठेवावा माथा तो नुचलावा पायीं । ठांयींचिये ठांयीं हालों नये ॥ध्रु.॥
 
डव्हळिल्या मनें वितळिलें रूप । नांवऐसें पाप उपाधीचें ॥२॥
 
तुका म्हणे देव प्रीतीनें कवळी । ठेवील जवळी उठवूनि ॥३॥
 
२५६८
 
नाहीं होत भार घातल्या उदास । पुरवावी आस सकळ ही ॥१॥
 
ऐसा नाहीं मज एकाचा अनुभव । धरिला तो भाव उद्धरलें ॥ध्रु.॥
 
उतावीळ असे शरणागतकाजें । धांव केशीराजे आइकतां ॥२॥
 
तुका म्हणे हित चिंतन भरवंसा । नेदी गर्भवासा येऊं देवा ॥३॥
 
२५६९
 
उपजों मरों हे तों आमुची मिरासी । हें तूं निवारिसी तरी थोर ॥१॥
 
उभा राहीं करीं खरा खोटा वाद । आम्ही जालों निंद लंडीपणें ॥ध्रु.॥
 
उभयतां आहे करणें समान । तुम्हां ऐसा म्हणें मी ही देवा ॥२॥
 
तुका म्हणे हातीं सांपडलें वर्म । अवघाची भ्रम फेडिन आतां ॥३॥
 
२५७०
 
मेलियांच्या रांडा इच्छिती लेकरूं । लाज नाहीं धरूं प्रीती कैशी ॥१॥
 
मागिलां पुढिलां एकी सरोबरी । काळाची पेटारी खांदा वाहे ॥ध्रु.॥
 
आन दिसे परी मरणें चि खरें । सांपळा उंदिरें सामाविलीं ॥२॥
 
तुका म्हणे जाली मनाची परती । निवळली ज्योती दिसों आली ॥३॥
 
२५७१
 
निष्ठ‍ मी जालों अतिवादागुणें । हें कां नारायणें नेणिजेल ॥१॥
 
सांडियेली तुम्ही गोत परिसोय । फोडविली डोय कर्मा हातीं ॥ध्रु.॥
 
सांपडूनि संदी केली जीवेंसाटीं । घ्यावयासि तुटी कारण हें ॥२॥
 
तुका म्हणे तुज काय म्हणों उणें । नाहीं अभिमानें चाड देवा ॥३॥
 
२५७२
 
माझें माझ्या हाता आलें । आतां भलें सकळ ॥१॥
 
काशासाटीं विषम थारा । तो अंतरा विटाळ ॥ध्रु.॥
 
जालीं तया दुःखें तुटी । मागिल पोटीं नसावें ॥२॥
 
तुका म्हणे शुद्धकुळ । तेथें मळ काशाचा ॥३॥
 
२५७३
 
समर्थपणें हे करा संपादणी । नसतें चि मनीं धरिल्याची ॥१॥
 
दुसर्‍याचें येथें नाहीं चालों येत । तरि मी निवांत पाय पाहें ॥ध्रु.॥
 
खोटियाचें खरें खरियाचें खोटें । मानलें गोमटें तुम्हांसी तें ॥२॥
 
तुका म्हणे तुम्हां सवें करितां वाद । होईंजेतें निंद जनीं देवा ॥३॥
 
२५७४
 
तुम्हां आम्हांसवें न पडावी गांठी । आलेति जगजेठी कळों आतां ॥१॥
 
किती म्हणों आतां वाइटा वाइट । शिवों नये वीट आल्यावरी ॥ध्रु.॥
 
बोलिल्याची आतां हे चि परचित । भीड भार थीत बुडवील ॥२॥
 
तुका म्हणे आली रोकडी प्रचिती । झांकणें तें किती कोठें देवा ॥३॥
 
२५७५
 
सकळ सत्ताधारी । व्हावें ऐसें काय हरी ॥१॥
 
परि या कृपेच्या वोरसें । कुढावयाचें चि पिसें ॥ध्रु.॥
 
अंगें सर्वोत्तम । अवघा चि पूर्णकाम ॥२॥
 
तुका म्हणे दाता । तरि हा जीव दान देता ॥३॥
 
२५७६
 
कोणापाशीं द्यावें माप । आपीं आप राहिलें ॥१॥
 
कासयाची भरोवरी । काय दुरी जवळी ॥ध्रु.॥
 
एकें दाखविले दाहा। फांटा पाहा पुसून ॥२॥
 
तुका म्हणे सरलें वोझें । आतां माझें सकळ ॥३॥
 
२५७७
 
नभोमय जालें जळ । एकीं सकळ हरपलें ॥१॥
 
आतां काय सारासारी । त्याच्या लहरी तयांत ॥ध्रु.॥
 
कैचा तेथ यावा सांडी । आप कोंडी आपण्यां ॥२॥
 
तुका म्हणे कल्प जाला । अस्त गेला उदय ॥३॥
 
२५७८
 
राजा करी तैसे दाम । ते ही चाम चालती ॥१॥
 
कारण ते सत्ता शिरीं । कोण करी अव्हेर ॥ध्रु.॥
 
वाइले तें सुनें खांदीं । चाले पदीं बैसविलें ॥२॥
 
तुका म्हणे विश्वंभरें । करुणाकरें रिक्षलें ॥३॥
 
२५७९
 
आम्ही देव तुम्ही देव । मध्यें भेव अधीक ॥१॥
 
कैवाडाच्या धांवा लागें । मागें मागें विठ्ठले ॥ध्रु.॥
 
भेडसाविलें हाके नादें । वोळखी भेदें मोडिली ॥२॥
 
तुका म्हणे उभा राहे । मागें पाहे परतोनि ॥३॥
 
२५८०
 
हीनसुरबुद्धीपासी । आकृतीसी भेद नाहीं ॥१॥
 
एक दांडी एक खांदी । पदीं पदीं भोगणें ॥ध्रु.॥
 
एकाऐसें एक नाहीं । भिन्न पाहीं प्रकृती ॥२॥
 
तुका म्हणे भूमी खंडे । पीक दंडे जेथें तें ॥३॥
 
२५८१
 
काय बोलों सांगा । याउपरी पांडुरंगा ॥१॥
 
कांहीं आधारावांचून । पुढें न चले वचन ॥ध्रु.॥
 
वाढे ऐसा रस । कांहीं करावा सौरस ॥२॥
 
भक्तिभाग्यसीमा । द्यावा जोडोनियां प्रेमा ॥३॥
 
कोरड्या उत्तरीं । नका गौरवूं वैखरी ॥४॥
 
करी विज्ञापना । तुका प्रसादाची दाना ॥५॥
 
२५८२
 
आहाच तो मोड वाळलियामधीं । अधीराची बुद्धि तेणें न्यायें ॥१॥
 
म्हणऊनि संग न करीं दुसरें । चित्त मळीन द्वारें दोड पडे ॥ध्रु.॥
 
विषासाटीं सर्पां भयाभीत लोक । हें तों सकळीक जाणतसां ॥२॥
 
तुका म्हणे काचें राहे कुळांकुड । अवगुण तो नाड ज्याचा तया ॥३॥
 
२५८३
 
क्षणक्षणां जीवा वाटतसे खंती । आठवती चित्तीं पाय देवा ॥१॥
 
येई वो येई वो येई लवलाहीं । आळिंगूनि बाहीं क्षेम देई ॥ध्रु.॥
 
उतावळि मन पंथ अवलोकी । आठवा ते चुकी काय जाली ॥२॥
 
तुका म्हणे माझ्या जीवींच्या जीवना । घाला नारायणा उडी वेगीं ॥३॥
 
२५८४
 
आळी करावी ते कळतें बाळका । बुझवावें हें कां नेणां तुम्ही ॥१॥
 
निवाड तो तेथें असे पायांपाशीं । तुम्हांआम्हांविशीं एकेठायीं ॥ध्रु.॥
 
आणीक तों आम्ही न देखोंसें जालें । जाणावें शिणलें भागलेंसें ॥२॥
 
तुका म्हणे तुम्हां लागतें सांगावें । अंतरींचें ठावें काय नाहीं ॥३॥
 
२५८५
 
तांतडीनें आम्हां धीर चि न कळे । पाळावे हे लळे लवलाहीं ॥१॥
 
नका कांहीं पाहों सावकाशीं देवा । करा एक हेवा तुमचा माझा ॥ध्रु.॥
 
वोरसाचा हेवा सांभाळावी प्रीत । नाहीं राहों येत अंगीं सदा ॥२॥
 
तुका म्हणे मज नका गोवूं खेळा । भोजनाची वेळा राखियेली ॥३॥
 
२५८६
 
नाहीं लोपों येत गुण । वेधी आणीकें चंदन ॥१॥
 
न संगतां पडे ताळा । रूप दर्पणीं सकळां ॥ध्रु.॥
 
सारविलें वरी । आहाच तें क्षणभरी ॥२॥
 
तुका म्हणे वोहळें । सागराच्या ऐसें व्हावें ॥३॥
 
२५८७
 
वचनें चि व्हावें आपण उदार । होइल विश्वंभर संपुष्ट चि ॥१॥
 
सत्यसंकल्पाचीं फळें बीजाऐसीं । शुद्ध नाहीं नासी पावों येत ॥ध्रु.॥
 
वंचिलिया काया येतसे उपेगा । शरीर हें नरकाचें चि आळें ॥२॥
 
तुका म्हणे जीव जितां थारे लावा । पडिलिया गोवा देशधडी ॥३॥
 
२५८८
 
उखतें आयुष्य जायांचें कळिवर । अवघें वोडंबर विषयांचें ॥१॥
 
कोणासी हा लागे पुसणें विचार । मनें चि सादर करूं आतां ॥ध्रु.॥
 
उत्पित्त प्रळय पडिलें दळण । पाकाचें भोजन बीज वाढे ॥२॥
 
तुका म्हणे जाऊं अभयाच्या ठायां । रिघों देवराया शरण वेगीं ॥३॥
 
२५८९
 
बोलावे म्हुण हे बोलतों उपाय । प्रवाहें हें जाय गंगाजळ ॥१॥
 
भाग्ययोगें कोणां घडेल सेवन । कैंचे येथें जन अधिकारी ॥ध्रु.॥
 
मुखीं देतां घांस पळवितीं तोंडें । अंगींचिया भांडे असुकानें ॥२॥
 
तुका म्हणे पूजा करितों देवाची । आपुलिया रुची मनाचिये ॥३॥
 
२५९०
 
लटिक्याचे वाणी चवी ना संवाद । नांहीं कोणां वाद रुचों येत ॥१॥
 
अन्याय तो त्याचा नव्हे वायचाळा । मायबापीं वेळा न साधिली ॥ध्रु.॥
 
अनावर अंगीं प्रबळ अवगुण । तांतडीनें मन लाहो साधी ॥२॥
 
तुका म्हणे दोष आणि अवकळा । न पडतां ताळा घडे तसे ॥३॥
 
२५९१
 
नये स्तवूं काचें होतें क्रियानष्ट । फुंदाचे ते कष्ट भंगा मूळ ॥१॥
 
नाहीं परमार्थ साधत लौकिकें । धरुन होतों फिकें अंगा आलें ॥ध्रु.॥
 
पारखिया पुढें नये घालूं तोंड । तुटी लाभा खंड होतो माना ॥२॥
 
तुका म्हणे तरी मिरवतें परवडी । कामावल्या गोडी अविनाश ॥३॥
 
२५९२
 
कोण्या काळें येईंल मना । नारायणा तुमचिया ॥१॥
 
माझा करणें अंगीकार । सर्व भार फेडूनि ॥ध्रु.॥
 
लागली हे तळमळ चित्ता । तरी दुश्चिता संसारी ॥२॥
 
सुखाची च पाहें वास । मागें दोष सांभाळीं ॥३॥
 
इच्छा पूर्ण जाल्याविण । कैसा सीण वारेल ॥४॥
 
लाहो काया मनें वाचा । देवा साच्या भेटीचा ॥५॥
 
कांटाळा तो न धरावा । तुम्ही देवा दासांचा ॥६॥
 
तुका म्हणे माझे वेळे । न कळे कां हें उफराटें ॥७॥
 
२५९३
 
घ्यावी तरी घ्यावी उदंड चि सेवा । द्यावें तरी देवा उदंड चि ॥१॥
 
ऐसीं कैंचीं आम्ही पुरतीं भांडवलें । आल्या करीं बोलें समाधान ॥ध्रु.॥
 
व्हावें तरीं व्हावें बहुत चि दुरी । आलिया अंतरीं वसवावें ॥२॥
 
तुका म्हणे तुझें सख्यत्व आपणीं । अससील ॠणी आवडीचा ॥३॥
 
२५९४
 
काय करूं जीव होतो कासावीस । कोंडलिये दिस गमे चि ना ॥१॥
 
पडिलें हें दिसे ब्रम्हांड चि वोस । दाटोनि उच्छ्वास राहातसे ॥२॥
 
तुका म्हणे आगा सर्वजाणतिया । विश्वंभरें काया निववावी ॥३॥
 
२५९५
 
सुकलियां कोमां अत्यंत जळधर । तेणें च प्रकार न्याय असे ॥१॥
 
न चलें पाउलीं सांडीं गरुडासन । मनाचें हो मन त्वरेलागीं ॥२॥
 
तुका म्हणे भूक न साहावे बाळा । जीवनांची कळा ओढलीसे ॥३॥
 
२५९६
 
शृंगारिक माझीं नव्हती उत्तरें । आळवितों खरे अवस्थेच्या ॥१॥
 
न घलावा मधीं कामाचा विलंब । तुम्ही तों स्वयंभ करुणामूर्ति ॥२॥
 
तुका म्हणे केलें सन्मुख वदन । देखतां चरण पोटाळीन ॥३॥
 
२५९७
 
तूं माझी माउली तूं माझी साउली । पाहातों वाटुली पांडुरंगे ॥१॥
 
तूं मज येकुला वडील धाकुला । तूं मज आपुला सोयरा जीव ॥२॥
 
तुका म्हणे जीव तुजपाशीं असे । तुझियानें ओस सर्व दिशा ॥३॥
 
२५९८
 
कराल तें करा । हातें आपुल्या दातारा ॥१॥
 
बळियाचीं आम्ही बाळें । असों निर्भर या सळे ॥ध्रु.॥
 
आतां कोठें काळ । करील देवापाशीं बळ ॥२॥
 
तुका म्हणे पंढरीराया । थापटितों ठोक बाह्या ॥३॥
 
२५९९
 
डोळां भरिलें रूप । चित्ता पायांपें संकल्प ॥१॥
 
अवघी घातली वांटणी । प्रेम राहिलें कीर्तनी ॥ध्रु.॥
 
वाचा केली माप । रासीं हरिनाम अमुप ॥२॥
 
भरूनियां भाग । तुका बैसला पांडुरंग ॥३॥
 
२६००
 
आतां आहे नाहीं । न कळे आळी करा कांहीं ॥१॥
 
देसी पुरवुनी इच्छा । आतां पंढरीनिवासा ॥ध्रु.॥
 
नेणे भाग सीण । दुजें कोणी तुम्हांविण ॥२॥
 
आतां नव्हे दुरी । तुका पायीं मिठी मारी ॥३॥
 

२६०१
 
संकल्पासी अधिष्ठान । नारायण गोमटें ॥१॥
 
अवघियांचें पुरे कोड । फिडे जड देहत्व ॥ध्रु.॥
 
उभय लोकीं उत्तम कीर्ति । देव चित्तीं राहिलिया ॥२॥
 
तुका म्हणे जीव धाय । नये हाय जवळी ॥३॥
 
२६०२
 
भाग्यवंता ऐशी जोडी । परवडी संतांची ॥१॥
 
धन घरीं पांडुरंग । अभंग जें सरेना ॥ध्रु.॥
 
जनाविरहित हा लाभ । टांचें नभ सांटवणें ॥२॥
 
तुका म्हणे विष्णुदासां । नाहीं आशा दुसरी ॥३॥
 
२६०३
 
जरी आलें राज्य मोळविक्या हातां । तरी तो मागुता व्यवसायी ॥१॥
 
तृष्णेचीं मंजुरें नेणती विसांवा । वाढें हांव हांवां काम कामीं ॥ध्रु.॥
 
वैभवाचीं सुखें नातळतां अंगा । चिंता करी भोगा विघ्न जाळी ॥२॥
 
तुका म्हणे वाहे मरणाचें भय । रक्षणउपाय करूनि असे ॥३॥
 
२६०४
 
कोण होईंल आतां संसारपांगिलें । आहे उगवलें सहजें चि ॥१॥
 
केला तो चालवीं आपुला प्रपंच । काय कोणां वेच आदा घे दे ॥ध्रु.॥
 
सहजें चि घडे आतां मोळ्याविण । येथें काय सीण आणि लाभ ॥२॥
 
तुका म्हणे जालों सहज देखणा । ज्याच्या तेणें खुणा दाखविल्या ॥३॥
 
२६०५
 
आम्हां शरणागतां । एवढी काय करणें चिंता ॥१॥
 
परि हे कौतुकाचे खेळ । अवघे पाहातों सकळ ॥ध्रु.॥
 
अभयदानवृंदें । आम्हां कैंचीं द्वंदें ॥२॥
 
तुका म्हणे आम्ही । हरिजन साधनाचे स्वामी ॥३॥
 
२६०६
 
देवाचिये चाडे प्रमाण उचित । नये वांटूं चित्त निषेधासीं ॥१॥
 
नये राहों उभें कसमळापाशीं । भुंकतील तैसीं सांडावीं तीं ॥२॥
 
तुका म्हणे क्षमा सुखाची हे रासी । सांडूनि कां ऐसी दुःखी व्हावें ॥३॥
 
॥१॥
 
२६०७
 
खळा सदा क्षुद्रीं दृष्टी । करी कष्टी सज्जना ॥१॥
 
करितां आपुलाले परी । धणीवरी व्यापार ॥ध्रु.॥
 
दया संतां भांडवल। वेची बोल उपकार ॥२॥
 
तुका म्हणे आपुलालें । उसंतिलें ज्यांणीं तें ॥३॥
 
२६०८
 
जग ऐसें बहुनांवें । बहुनावें भावना ॥१॥
 
पाहों बोलों बहु नये । सत्य काय सांभाळा ॥ध्रु.॥
 
कारियासी जें कारण । तें जतन करावें ॥२॥
 
तुका म्हणे संतजनीं । हें चि मनीं धरावें ॥३॥
 
२६०९
 
निघालें तें अगीहूनि । आतां झणी आतळे ॥१॥
 
पळवा परपरतें दुरी । आतां हरी येथूनि ॥ध्रु.॥
 
धरिलें तैसें श्रुत करा हो । येथें आहो प्रपंचीं ॥२॥
 
अबोल्यानें ठेला तुका । भेउनि लोकां निराळा ॥३॥
 
२६१०
 
आतां दुसरें नाहीं वनीं । निरांजनी पडिलों ॥१॥
 
तुमची च पाहें वास । अवघी आस निरसली ॥ध्रु.॥
 
मागिलांचा मोडला माग । घडला त्याग अरुची ॥२॥
 
तुका म्हणे करुणाकरा । तूं सोयरा जीवींचा ॥३॥
 
२६११
 
धरूनियां सोईं परतलें मन । अनुलक्षीं चरण करूनियां ॥१॥
 
येई पांडुरंगे नेई सांभाळूनि । करुणावचनीं आळवितों ॥ध्रु.॥
 
बुद्धि जाली साहए परि नाहीं बळ । अवलोकितों जळ वाहे नेत्रीं ॥२॥
 
न चलती पाय गळित जाली काया । म्हणऊनि दया येऊं द्यावी ॥३॥
 
दिशच्या करितों वारियासीं मात । जोडुनियां हात वास पाहें ॥४॥
 
तुका म्हणे वेग करावा सत्वर । पावावया तीर भवनदीचें ॥५॥
 
२६१२
 
कौलें भरियेली पेंठ । निग्रहाचे खोटे तंट ॥१॥
 
ऐसें माता जाणे वर्म । बाळ वाढवितां धर्म ॥ध्रु.॥
 
कामवितां लोहो कसे । तांतडीनें काम नासे ॥२॥
 
तुका म्हणे खडे । देतां अक्षरें तें जोडे ॥३॥
 
२६१३
 
चालिलें न वाटे । गाऊनियां जातां वाटे ॥१॥
 
बरवा वैष्णवांचा संग । येतो सामोरा श्रीरंग ॥ध्रु.॥
 
नाहीं भय आड । कांहीं विषमांचें जड ॥२॥
 
तुका म्हणे भिक्त । सुखरूप आदीं अंतीं ॥३॥
 
२६१४
 
करितां विचार तो हा दृढ संसार । ब्रम्हांदिकां पार नुलंघवे सामर्थ्ये ॥१॥
 
शरण शरण नारायणा मज अंगीकारीं दीना । आलें तें वचनांपासीं माझ्या सामर्थ्य ॥ध्रु.॥
 
पाठीवरी मोळी तो चि कळवा पायीं तळीं । सांपडला जाळीं मत्स्य जाला तो न्याय ॥२॥
 
आतां करीन तांतडी लाभाची ते याच जोडी । तुका म्हणे ओढी पायां सोईं मनाची ॥३॥
 
२६१५
 
बहुतां जातीचा केला अंगीकार । बहुत ही फार सवाौत्तमें ॥१॥
 
सरला चि नाहीं कोणांचिये वेचें । अक्षोभ ठायींचें ठायीं आहे ॥ध्रु.॥
 
लागत चि नाहीं घेतां अंतपार । वसवी अंतर अणुचें ही ॥२॥
 
तुका म्हणे केला होय टाकीऐसा । पुरवावी इच्छा धरिली ते ॥३॥
 
२६१६
 
पोट धालें आतां जीवनीं आवडी । पुरवावे परवडी बहुतांचे ॥१॥
 
काय आंचवणा तांतडीचें काम । मागील तीं श्रम न पवावीं ॥ध्रु.॥
 
वाढितिया पोटीं बहु असे वाव । सांभाळितां ठाव काय वांचे ॥२॥
 
दाविल्यावांचूनि नाहीं कळों येत । तेथें ही दुश्चित एकपणें ॥३॥
 
नावेचा भार तो उदकाचे शिरीं । काय हळू भारी तये ठायीं ॥४॥
 
तुका म्हणे गीतीं गाऊनि गोविंद । करूं ब्रम्हानंद एकसरें॥५॥
 
२६१७
 
एका हातीं टाळ एका हातीं चिपळिया । घालिती हुंमरी एक वाताती टाळिया ॥१॥
 
मातले वैष्णव नटती नाना छंदें । नाहीं चाड मोक्षपदें भजनीं आवडी ॥ध्रु.॥
 
हाका अरोळिया गीतवादें सुखसोहळे । जाय तें न कळे केव्हां रजनी दिवस ॥२॥
 
तीर्थी नाहीं चाड न लगे जावें वनांतरा । तुका म्हणे हरिहरात्मक चि पृथुवी ॥३॥
 
२६१८
 
देव सखा आतां केलें नव्हे काईं । येणें सकळईं सोइरीं च ॥१॥
 
भाग्यवंत जालों गोतें सपुरतीं । आतां पुण्या नीती पार नाहीं ॥ध्रु.॥
 
पाहातां दिसती भरलिया दिशा । ठसावला ठसा लोकत्रयीं ॥२॥
 
अविनाश जोडी आम्हां भाग्यवंतां । जाली होती सत्ता संचिताची ॥३॥
 
पायांवरी डोईं ठेवाया अरोथा । जाली द्यावी सत्ता क्षेम ऐसी ॥४॥
 
तुका म्हणे जीव पावला विसावा । म्हणवितां देवा तुमचींसीं ॥५॥
 
२६१९
 
कोण आतां कळिकाळा । येऊं बळा देईंल ॥१॥
 
सत्ता झाली त्रिभुवनीं । चक्रपाणी कोंवसा ॥ध्रु.॥
 
लडिवाळांचा भार वाहे । उभा आहे कुढावया ॥२॥
 
तुका म्हणे घटिका दिस । निमिश ही न विसंभे ॥३॥
 
२६२०
 
आम्हां आवडे नाम घेतां । तो ही पिता संतोषे ॥१॥
 
उभयतां एकचित्त । तरी प्रीत वाढली ॥ध्रु.॥
 
आम्ही शोभों निकटवासें। अनारिसें न दिसे ॥२॥
 
तुका म्हणे पांडुरंगे । अवघीं अंगें निवालीं॥३॥
 
२६२१
 
देह तंव असे भोगाचे अधीन । याचें सुख सीण क्षीणभंगर ॥१॥
 
अविनाश जोडी देवापायीं भाव । कल्याणाचा ठाव सकळही ॥ध्रु.॥
 
क्षणभंगुर हा तेथील पसारा । आलिया हाकारा अवघें राहे ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें सकळ विश्रांति । आठवावा चित्तीं नारायण ॥३॥
 
२६२२
 
आतां आवश्यक करणें समाधान । पाहिलें निर्वाण न पाहिजे ॥१॥
 
केलें तरीं आतां शुशोभें करावें । दिसतें बरवें संतांमधीं ॥ध्रु.॥
 
नाहीं भक्तराजीं ठेविला उधार । नामाचा आकार त्यांचियानें ॥२॥
 
तुका म्हणे माझ्या वडिलांचें ठेवणें । गोप्य नारायणें न करावें ॥३॥
 
२६२३
 
काया वाचा मनें श्रीमुखाची वास । आणीक उदास विचारासी ॥१॥
 
काय आतां मोक्ष करावा जी देवा । तुमचिया गोवा दर्शनासी ॥ध्रु.॥
 
केलिया नेमासी उभें ठाडें व्हावें । नेमलें तें भावें पालटेना ॥२॥
 
तुका म्हणे जों जों कराल उशीर । तों तों मज फार रडवील ॥३॥
 
२६२४
 
पुढीलांचे सोयी माझ्या मना चाली । मताची आणिली नाहीं बुद्धी ॥१॥
 
केलासी तो उभा आजवरी संतीं । धरविलें हातीं कट देवा ॥ध्रु.॥
 
आहे तें ची मागों नाहीं खोटा चाळा । नये येऊं बळा लेंकराशीं ॥२॥
 
तुका म्हणे माझा साक्षीचा वेव्हार । कृपण जी थोर परी तुम्ही ॥३॥
 
२६२५
 
बहुत करूनि चाळवाचाळवी । किती तुम्ही गोवी करीतसां ॥१॥
 
लागटपणें मी आलों येथवरी । चाड ते दुसरी न धरूनि ॥ध्रु.॥
 
दुजियाचा तंव तुम्हांसी कांटाळा । राहासी निराळा एकाएकीं ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां यावरी गोविंदा । मजशीं विनोदा येऊं नये ॥३॥
 
२६२६
 
तीर्थ जळ देखे पाषाण प्रतिमा । संत ते अधमा माणसाऐसे ॥१॥
 
वांजेच्या मैथुनापरी गेलें वांयां । बांडेल्याचें जायां जालें पीक ॥ध्रु.॥
 
अभाविक सदा सुतकी चांडाळ । सदा तळमळ चुके चि ना ॥२॥
 
तुका म्हणे वरदळी ज्याची दृष्टी । देहबुद्धि कष्टी सदा दुःखी ॥३॥
 
२६२७
 
नव्हे मतोळ्याचा वाण । नीच नवा नारायण ॥१॥
 
सुख उपजे श्रवणें । खरें टांकसाळी नाणें ॥ध्रु.॥
 
लाभ हातोहातीं । अधिक पुढतोंपुढती ॥२॥
 
तुका म्हणे नेणों किती । पुरोनि उरलें पुढती ॥३॥
 
२६२८
 
घातला दुकान । देती आलियासी दान ॥१॥
 
संत उदार उदार । भरलें अनंत भांडार ॥ध्रु.॥
 
मागत्याची पुरे । धणी आणिकांसी उरे ॥२॥
 
तुका म्हणे पोतें । देवें भरिलें नव्हे रितें ॥३॥
 
२६२९
 
नरस्तुति आणि कथेचा विकरा । हें नको दातारा घडों देऊं ॥१॥
 
ऐसिये कृपेचि भाकितों करुणा । आहेसि तूं राणा उदाराचा ॥ध्रु.॥
 
पराविया नारी आणि परधना । नको देऊं मनावरी येऊं ॥२॥
 
भूतांचा मत्सर आणि संतनिंदा । हें नको गोविंदा घडों देऊं ॥३॥
 
देहअभिमान नको देऊं शरीरीं । चढों कांहीं परी एक देऊं ॥४॥
 
तुका म्हणे तुझ्या पायांचा विसर । नको वारंवार पडों देऊं ॥५॥
 
२६३०
 
लौकिकापुरती नव्हे माझी सेवा । अनन्य केशवा दास तुझा ॥१॥
 
म्हणऊनि करीं पायांसवें आळी । आणीक वेगळी नेणें परी ॥ध्रु.॥
 
एकविध आम्ही स्वामिसेवेसाटीं । वरी तो चि पोटीं एकभाव ॥२॥
 
तुका म्हणे करीं सांगितलें काम । तुम्हां धर्माधर्म ठावे देवा ॥३॥
 
२६३१
 
ज्यांच्या संगें होतों पडिलों भोवनीं । ते केली धोवनी झाडूनियां ॥१॥
 
आतां एकाएकीं मनासीं विचार । करूं नाहीं भार दुजा याचा ॥ध्रु.॥
 
प्रसादसेवनें आली उष्टावळी । उचित ते काळीं अवचित ॥२॥
 
तुका म्हणे वर्म सांपडलें हातीं । सांडिली ते खंती चिंता देवा ॥३॥
 
२६३२
 
आवडीभोजन प्रकार परवडी । भिन्नाभिन्न गोडी एक रसा ॥१॥
 
भोगित्या पंगती लाधलों प्रसाद । तिंहीं नाहीं भेद राखियेला ॥ध्रु.॥
 
पाकसिद्धि स्वहस्तकें विनियोग। आवडीचे भाग सिद्ध केले ॥२॥
 
तुका म्हणे आला उच्छिष्ट प्रसाद । तेणें हा आनंद माझ्या जीवा ॥३॥
 
२६३३
 
समर्थाचा ठाव संचलाचि असे । दुर्बळाची आस पुढें करी ॥१॥
 
पावलें घेईंन पदरीं हें दान । एकांतीं भोजन करूं दाऊं ॥ध्रु.॥
 
न लगे पाहावी उचिताची वेळ । अयाचित काळ साधला तो ॥२॥
 
तुका म्हणे पोट धालिया उपरी । गौरवा उत्तरीं पूजूं देवा ॥३॥
 
२६३४
 
आपुल्यांचा करीन मोळा । माझ्या कुळाचारांचा ॥१॥
 
अवघियांचे वंदिन पाय । ठायाठाय न देखें ॥ध्रु.॥
 
नेदीं तुटों समाधान । थांबों जन सकळ ॥२॥
 
तुका म्हणे झाडा होय । तों हे सोय न संडीं ॥३॥
 
२६३५
 
जन्ममरणांची विसरलों चिंता । तूं माझा अनंता मायबाप ॥१॥
 
होतील ते डोळां पाहेन प्रकार । भय आणि भार निरसलीं ॥ध्रु.॥
 
लिगाडाचें मूळ होतीं पंच भूतें । त्यांचें यां पुरतें विभागिलें ॥२॥
 
तुका म्हणे जाला प्रपंच पारिखा । जिवासी तूं सखा पांडुरंगा ॥३॥
 
२६३६
 
उदार तूं हरी ऐसी कीर्ति चराचरीं । अनंत हे थोरी गर्जतील पवाडे ॥१॥
 
तुझे लागों पायीं माझा भाव पुसी जन्ममरणां ठाव । देवाचा तूं देव स्वामी सकळा ब्रम्हांडा ॥ध्रु.॥
 
मागणें तें तुज मागों जीवभाव तुज सांगों । लागों तरी लागों पायां तुमच्या दातारा ॥२॥
 
दिसों देसी कीविलवाणें तरी तुज चि हें उणें । तुका म्हणे जिणें माझें तुज अधीन ॥३॥
 
२६३७
 
पाहा किती आले शरण समान चि केले । नाहीं विचारिले गुण दोष कोणांचे ॥१॥
 
मज सेवटींसा द्यावा ठाव तयांचिये देवा । नाहीं करीत हेवा कांहीं थोरपणाचा ॥ध्रु.॥
 
नाहीं पाहिला आचार कुळगोत्रांचा विचार । फेडूं आला भार मग न म्हणे दगड ॥२॥
 
तुका म्हणे सर्वजाणा तुझ्या आल्यावरि मना । केला तो उगाणा घडल्या दोषांच्या ॥३॥
 
२६३८
 
आतां चुकलें बंधन गेलें विसरोनि दान । आपुले ते वाण सावकाश विकावे ॥१॥
 
लाभ जोडला अनंत घरीं सांपडलें वित्त । हातोहातीं थीत उरों तळ नल्हाचि ॥ध्रु.॥
 
होतें गोविलें विसारें माप जालें एकसरें । होतें होरें वारें तों चि लाहो साधिला॥२॥
 
कराया जतन तुका म्हणे निजधन । केला नारायण साहए नेदी विसंबों ॥३॥
 
२६३९
 
तुझ्या रूपें माझी काया भरों द्यावी पंढरीराया । दर्पणींची छाया एका रूपें भिन्नत्व ॥१॥
 
सुख पडिलें साटवण सत्ता वेचे शनें शनें । अडचणीचे कोन चारी मार्ग उगवले ॥ध्रु.॥
 
वसो डोळ्यांची बाहुली कवळे भिन्न छाया आली । कृष्णांजन चाली नव्हे प्रति माघारी ॥२॥
 
जीव ठसावला शिवें मना आलें तेथें जावें । फांटा पडिला नांवें तुका म्हणे खंडलें ॥३॥
 
२६४०
 
सोसें सोसें मारूं हाका । होइल चुका म्हणऊनि ॥१॥
 
मागें पुढें क्षणभरी । नव्हे दुरी अंतर ॥ध्रु.॥
 
नाम मुखीं बैसला चाळा । वेळोवेळां पडताळीं ॥२॥
 
तुका म्हणे सुखी केलें । या विठ्ठलें बहुतांसी ॥३॥
 
२६४१
 
धरूनियां चाली हांवा । येइन गांवां धांवत ॥१॥
 
पाठविसी मूळ तरी । लवकरी विठ्ठले ॥ध्रु.॥
 
नाचेन त्या प्रेमसुखें । कीर्ती मुखें गाईंन ॥२॥
 
तुका म्हणे संतमेळीं । पायधुळी वंदीन ॥३॥
 
२६४२
 
मायबापाचिये भेटी । अवघ्या तुटी संकोचा ॥१॥
 
भोगिलें तें आहे सुख । खातां मुख मोकळें ॥ध्रु.॥
 
उत्तम तें बाळासाटीं । लावी ओठीं माउली ॥२॥
 
तुका म्हणे जाली धणी । आनंद मनीं न समाये ॥३॥
 
२६४३
 
उदासीनाचा देह ब्रम्हरूप । नाहीं पुण्य पाप लागत त्या ॥१॥
 
अनुताप अंगीं अग्निचिया ज्वाळा । नाहीं मृगजळा विझों येत ॥ध्रु.॥
 
दोष ऐशा नावें देहाचा आदर । विटलें अंतर अहंभावें ॥२॥
 
तुका म्हणे जाय नासोनियां खंती । तंव चि हे चित्तीं बद्धता ते ॥३॥
 
२६४४
 
बंधनाचा तोडूं फांसा । देऊं आशा टाकोनि ॥१॥
 
नाहीं तें च घेतां शिरीं । होइल दुरी निजपंथ ॥ध्रु.॥
 
नाथिलें चि माझें तुझें । कोण वोझें वागवी ॥२॥
 
तुका म्हणे अंतराय । देवीं काय जिणें तें ॥३॥
 
२६४५
 
तें च किती वारंवार । बोलों फार बोलिलें ॥१॥
 
आतां माझें दंडवत । तुमच्या संत चरणांसी ॥ध्रु.॥
 
आवडी ते नीच नवी । जाली जीवीं वसती ॥२॥
 
तुका म्हणे बरवें जालें । घरा आलें बंदरीचें ॥३॥
 
२६४६
 
उपासा सेवटीं अन्नासवें भेटी । तैसी माझी मिठी पडो पायीं ॥१॥
 
पुरवीं वासना साच सर्वजाणा । आम्हां नारायणा अंकिताची ॥ध्रु.॥
 
बहुदिसां पुत्रामातेमध्यें भेटीं । तैसा दाटो पोटीं प्रीतिउभोड ॥२॥
 
तुका म्हणे धन कृपणा सोयरें । यापरि दुसरें नहो आतां ॥३॥
 
२६४७
 
रणीं निघतां शूर न पाहे माघारें । ऐशा मज धीरें राख आतां ॥१॥
 
संसारा हातीं अंतरलों दुरी । आतां कृपा करीं नारायणा ॥ध्रु.॥
 
वागवितों तुझिया नामाचें हत्यार । हा चि बडिवार मिरवितों ॥२॥
 
तुका म्हणे मज फिरतां माघारें । तेथें उणें पुरें तुम्ही जाणां ॥३॥
 
२६४८
 
सकळ पूजा स्तुति । करावी ते व्होवें याती ॥१॥
 
म्हणऊनि वारा जन । संतपूजा नारायण ॥ध्रु.॥
 
सेवावें तें वरी । दावी उमटूनि ढेंकरीं ॥२॥
 
तुका म्हणे सुरा । दुधा म्हणतां केवीं बरा॥३॥
 
२६४९
 
धीर नव्हे मनें । काय तयापाशीं उणें ॥१॥
 
भार घातलियावरी । दासां नुपेक्षील हरी ॥ध्रु.॥
 
याऐसी आटी । द्यावी द्रव्याचिये साटी ॥२॥
 
तुका म्हणे पोटें । देवा बहु केलें खोटें ॥३॥
 
२६५०
 
द्रव्याचिया कोटी । नये गांडीची लंगोटी ॥१॥
 
अंती बोळवणेसाटीं । पांडुरंग धरा कंठीं ॥ध्रु.॥
 
लोभाची लोभिकें । यांचें सन्निधान फिकें ॥२॥
 
तुका म्हणे हितें । जग नव्हो पडो रितें ॥३॥
 

२६५१
 
कोणापाशीं आतां सांगों मी बोभाट । कधीं खटखट सरेल हे ॥१॥
 
कोणां आराणूक होईंल कोणे काळीं । आपुलालीं जाळीं उगवूनि ॥ध्रु.॥
 
माझा येणें दुःखें फुटतसे प्राण । न कळतां जन सुखी असे ॥२॥
 
भोगा आधीं मनें मानिलासे त्रास । पाहें लपायास ठाव कोठें ॥३॥
 
तुका म्हणे देतों देवाचें गार्‍हाणें । माझें रिण येणें सोसियेलें ॥४॥
 
२६५२
 
राहिलों निराळा । पाहों कवतुक डोळां ॥१॥
 
करूं जगाचा विनोद । डोळां पाहोनियां छंद ॥ध्रु.॥
 
भुललिया संसारें । आलें डोळ्यासी माजिरें ॥२॥
 
तुका म्हणे माथा । कोणी नुचली सर्वथा ॥३॥
 
२६५३
 
आम्हां एकविधा पुण्य सर्वकाळ । चरणसकळ स्वामीचे ते ॥१॥
 
चित्ताचे संकल्प राहिलें चळण । आज्ञा ते प्रमाण करुनी असों ॥ध्रु.॥
 
दुजियापासून परतलें मन । केलें द्यावें दान होईंल तें ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां पुरला नवस । एकाविण ओस सकळ ही ॥३॥
 
२६५४
 
राहाणें तें पायांपाशी । आणिकां रसीं विटोनि ॥१॥
 
ऐसा धीर देई मना । नारायणा विनवितों ॥ध्रु.॥
 
अंतरीं तों तुझा वास । आणिकां नास कारण ॥२॥
 
तुका म्हणे शेवटींचें । वाटे साचें राखावें ॥३॥
 
२६५५
 
चंदन तो चंदनपणें । सहज गुणसंपन्न ॥१॥
 
वेधलिया धन्य जाती । भाग्यें होती सन्मुख ॥ध्रु.॥
 
परिसा अंगीं परिसपण । बाणोनि तें राहिलें ॥२॥
 
तुका म्हणे कैंची खंती । सुजाती ते ठाकणी ॥३॥
 
२६५६
 
लय लक्षी मन न राहे निश्चळ । मुख्य तेथें बळ आसनाचें ॥१॥
 
हें तों असाध्य जी सर्वत्र या जना । भलें नारायणां आळवितां ॥ध्रु.॥
 
कामनेचा त्याग वैराग्य या नांव । कुटुंब ते सर्वविषयजात ॥२॥
 
कर्म उसंतावें चालत पाउलीं । होय जों राहिली देहबुद्धि ॥३॥
 
भक्ति तें नमावें जीवजंतुभूत । शांतवूनि ऊत कामक्रोध ॥४॥
 
तुका म्हणे साध्य साधन अवघडें । देतां हें सांकडें देह बळी ॥५॥
 
२६५७
 
ऐसें कां हो न करा कांहीं । पुढें नाहीं नास ज्या ॥१॥
 
विश्वंभरा शरणागत । भूतजात वंदूनि ॥ध्रु.॥
 
श्रुतीचें कां नेघा फळ । सारमूळ जाणोनि ॥२॥
 
तुका म्हणे पुढें कांहीं । वाट नाहीं यावरी ॥३॥
 
२६५८
 
जाला प्रेतरूप शरीराचा भाव । लिक्षयेला ठाव श्मशानींचा ॥१॥
 
रडती रात्रदिवस कामक्रोधमाया । म्हणती हायहाया यमधर्म ॥ध्रु.॥
 
वैराग्याच्या शेणी लागल्या शरीरा । ज्ञानाग्नि भरभरां जीवित्वेसी ॥२॥
 
फिरविला घट फोडिला चरणीं । महावाक्य जनीं बोंब जाली ॥३॥
 
दिली तिळीजुळी कुळनामरूपांसी । शरीर ज्याचें त्यासी समर्पिलें ॥४॥
 
तुका म्हणे रक्षा जाली आपींआप । उजळला दीप गुरुकृपा ॥५॥
 
२६५९
 
आपुलें मरण पाहिलें म्यां डोळां । तो जाला सोहळा अनुपम्य ॥१॥
 
आनंदे दाटलीं तिन्ही त्रिभुवनें । सर्वात्मकपणें भोग जाला ॥ध्रु.॥
 
एकदेशीं होतों अहंकारें आथिला । त्याच्या त्यागें जाला सुकाळ हा ॥२॥
 
फिटलें सुतक जन्ममरणाचें । मी माझ्या संकोचें दुरी जालों ॥३॥
 
नारायणें दिला वस्तीस ठाव । ठेवूनियां भाव ठेलों पायीं ॥४॥
 
तुका म्हणे दिलें उमटूनि जगीं । घेतलें तें अंगीं लावूनियां ॥५॥
 
२६६०
 
बोळविला देह आपुलेनि हातें । हुताशिलीं भूतें ब्रम्हाग्नीसीं ॥१॥
 
एकवेळे जालें सकळ कारण । आतां नारायण नारायण ॥ध्रु.॥
 
अमृतसंजीवनी निवविली खाईं । अंगें तये ठायीं हारपलीं ॥२॥
 
एकादशीविध जागरण उपवास । बारावा दिवस भोजनाचा ॥३॥
 
अवघीं कर्में जालीं घटस्पोटापाशीं । संबंध एकेसी उरला नामीं ॥४॥ \
 
तुका म्हणे आतां आनंदीं आनंदु । गोविंदीं गोविंदु विस्तारला ॥५॥
 
२६६१
 
पिंडदान पिंडें ठेविलें करून । तिळी तिळवण मूळत्रयीं॥१॥
 
सारिले संकल्प एका चि वचनें । ब्रम्हीं ब्रम्हार्पण सेवटींच्या ॥ध्रु.॥
 
सव्य अपसव्य बुडालें हें कर्म । एका एक वर्म एकोविष्णु ॥२॥
 
पित्यापुत्रत्वाचें जालें अवसान । जनीं जनादऩन अभेदेंसी ॥३॥
 
आहे तैसी पूजा पावली सकळ । सहज तो काळ साधियेला ॥४॥
 
तुका म्हणे केला अवघियांचा उद्धार । आतां नमस्कार सेवटींचा ॥५॥
 
२६६२
 
सरलें आतां नाहीं । न म्हणे वेळकाळ कांहीं ॥१॥
 
विठ्ठल कृपाळु माउली । सदा प्रेमें पान्हायेली ॥ध्रु.॥
 
सीण न विचारी भाग । नव्हे निष्ठ‍ नाहीं राग ॥२॥
 
भेदाभेद नाहीं । तुका म्हणे तिच्याठायीं ॥३॥
 
२६६३
 
तुज पाहावें हे धरितों वासना । परि आचरणा नाहीं ठाव ॥१॥
 
करिसी कैवार आपुलिया सत्ता । तरि च देखता होइन पाय ॥ध्रु.॥
 
बाहिरल्या वेषें उत्तम दंडलें । भीतरी मुंडलें नाहीं तैसें ॥२॥
 
तुका म्हणे वांयां गेलों च मी आहे । जरि तुम्ही साहे न व्हा देवा ॥३॥
 
२६६४
 
दुष्ट आचरण ग्वाही माझें मन । मज ठावे गुण दोष माझे ॥१॥
 
आतां तुम्ही सर्वजाण पांडुरंगा । पाहिजे प्रसंगाऐसें केलें ॥ध्रु.॥
 
व्याह्याजांवायांचे पंगती दुर्बळ । वंचिजे तो काळ नव्हे कांहीं ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां जालों शरणागत । पुढिल उचित तुम्हां हातीं ॥३॥
 
२६६५
 
आतां भय नाहीं ऐसें वाटे जीवा । घडलिया सेवा समर्थाची ॥१॥
 
आतां माझ्या मनें धरावा निर्धार । चिंतनीं अंतर न पडावें ॥ध्रु.॥
 
येथें नाहीं जाली कोणांची निरास । आल्या याचकास कृपेविशीं ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें नाहीं दुजी परी । राया रंका सरी देवा पायीं ॥३॥
 
२६६६
 
वैष्णवें चोरटीं । आलीं घरासी करंटीं ॥१॥
 
आजि आपुलें जतन । करा भांडें पांघुरण ॥ध्रु.॥
 
ज्याचे घरीं खावें । त्याचें सर्वस्वें ही न्यावें ॥२॥
 
तुका म्हणे माग । नाहीं लागों देत लाग ॥३॥
 
२६६७
 
ऐकतों दाट । आले एकांचें बोभाट ॥१॥
 
नका विश्वासों यावरी । चोर देहाचे खाणोरी ॥ध्रु.॥
 
हे चि यांची जोडी । सदा बोडकीं उघडीं ॥२॥
 
तुका म्हणे न्यावें । ज्याचे त्यासी नाहीं ठावें ॥३॥
 
२६६८
 
आणिकांची सेवा करावी शरीरें । तीं येथें उत्तरे कोरडीं च ॥१॥
 
ऐसा पांडुरंग सुलभ सोपारा । नेघे येरझारा सेवकाच्या ॥ध्रु.॥
 
आणिकांचे भेटी आडकाठी पडे । येथें तें न घडे वचन ही ॥२॥
 
आणिकांचे देणें काळीं पोट भरे । येथील न सरे कल्पांतीं ही ॥३॥
 
आणिकें दंडिती चुकलिया सेवा । येथें सोस हेवा नाहीं दोन्ही ॥४॥
 
तुका म्हणे करी आपण्यासारिखें । उद्धरी पारिखें उंच निंच ॥५॥
 
२६६९
 
दुर्जनाची जाती । त्याचे तोंडीं पडे माती ॥१॥
 
त्याची बुद्धि त्यासी नाडी । वाचे अनुचित बडबडी ॥ध्रु.॥
 
पाहें संतांकडे । दोषदृष्टी सांडी भडे ॥२॥
 
उंच निंच नाहीं । तुका म्हणे खळा कांहीं ॥३॥
 
२६७०
 
न करीं उदास । माझी पुरवावी आस ॥१॥
 
ऐका ऐका नारायणा । माझी परिसा विज्ञापना ॥ध्रु.॥
 
मायबाप बंधुजन । तूं चि सोयरा सज्जन ॥२॥
 
तुका म्हणे तुजविरहित । माझें कोण करी हित ॥३॥
 
२६७१
 
जीवन उपाय । वैदेवाणी तुझे पाय ॥१॥
 
ते मी नाठवीं घडिघडी । म्हणोनियां चरफडीं ॥ध्रु.॥
 
तुटे भवरोग । जेथें सर्व सुखें भोग ॥२॥
 
तुका म्हणे विटे । धरियेले जें गोमटें ॥३॥
 
२६७२
 
ऐका हें वचन माझें संतजन । विनवितों जोडुन कर तुम्हां ॥१॥
 
तर्क करूनियां आपुल्या भावना । बोलतिया जना कोण वारी ॥ध्रु.॥
 
आमुच्या जीवींचा तो चि जाणे भावो । रकुमाईंचा नाहो पांडुरंग ॥२॥
 
चित्त माझें त्याचे गुंतलेंसे पायीं । म्हणऊनि कांहीं नावडे त्या ॥३॥
 
तुका म्हणे मज न साहे मीनती । खेद होय चित्तीं भंग मना ॥४॥
 
२६७३
 
ऐसा कोणी नाहीं हें जया नावडे । कन्या पुत्र घोडे दारा धन ॥१॥
 
निंब घेतें रोगी कवणिया सुखें । हरावया दुःखें व्याधि पीडा ॥ध्रु.॥
 
काय पळे सुखें चोरा लागे पाठी । न घलावी काठी आड तया ॥२॥
 
जयाचें कारण तो चि जाणे करूं । नये कोणां वारूं आणिकासी ॥३॥
 
तुका म्हणे तरी सांपडे निधान । द्यावा ओंवाळून जीव बळी ॥४॥
 
२६७४
 
काय मी अन्यायी तें घाला पालवीं । आणीक वाट दावीं चालावया ॥१॥
 
माग पाहोनियां जातों ते च सोयी । न वजावें कायी कोण सांगा ॥ध्रु.॥
 
धोपट मारग लागलासे गाढा । मज काय पीडा करा तुम्ही ॥२॥
 
वारितां ही भय कोण धरी धाक । परी तुम्हां एक सांगतों मी ॥३॥
 
तुका म्हणे शूर दोहीं पक्षीं भला । मरतां मुक्त जाला मान पावे ॥४॥
 
२६७५
 
नव्हती माझे बोल जाणां हा निर्धार । मी आहें मजूर विठोबाचा ॥१॥
 
निर्धारा वचन सोडविलें माझ्या । कृपाळुवें लज्जा राखियेली ॥ध्रु.॥
 
निर्भर मानसीं जालों आनंदाचा । गोडावली वाचा नामघोषें ॥२॥
 
आतां भय माझें नासलें संसारीं । जालोंसें यावरी गगनाचा ॥३॥
 
तुका म्हणे हा तों संतांचा प्रसाद । लाधलों आनंद प्रेमसुख ॥४॥
 
२६७६
 
जरा कर्णमूळीं सांगों आली गोष्टी । मृत्याचिये भेटी जवळी आली ॥१॥
 
आतां माझ्या मना होई सावधान । वोंपुण्याची जाण कार्यसिद्धी ॥ध्रु.॥
 
शेवटील घडी बुडतां न लगे वेळ । साधावा तो काळ जवळी आला ॥२॥
 
तुका म्हणे चिंतीं कुळींची देवता । वारावा भोंवता शब्द मिथ्या ॥३॥
 
२६७७
 
मागील ते आटी येणें घडे सांग । सुतवेल अंग एका सूत्रें ॥१॥
 
पहिपाहुणेर ते सोहळ्यापुरते । तेथुनि आरते उपचार ते ॥ध्रु.॥
 
आवश्यक तेथें आगळा आदर । चाली थोडें फार संपादतें ॥२॥
 
तुका म्हणे ॠण फिटे एके घडी । अलभ्य ते जोडी हातां आल्या ॥३॥
 
२६७८
 
साधावा तो देव सर्वस्वाचेसाटीं । प्रारब्ध तुटी क्रियमाण ॥१॥
 
मग कासयानें पुन्हा संवसार । बीजाचे अंकुर दग्ध होती ॥ध्रु.॥
 
जिणें दिल्हें त्यासी द्यावा पिंडदान । उत्तीर्ण चरण धरूनि व्हावें ॥२॥
 
तुका म्हणे निज भोगईंल निजता । नाहीं होइल सत्ता दुजियाची ॥३॥
 
२६७९
 
जळों अगी पडो खान । नारायण भोक्ता ॥१॥
 
ऐसी ज्याची वदे वाणी । नारायणीं ते पावे ॥ध्रु.॥
 
भोजनकाळीं करितां धंदा । म्हणा गोविंदा पावलें ॥२॥
 
तुका म्हणे न लगे मोल । देवा बोल आवडती ॥३॥
 
२६८०
 
संतांसी क्षोभवी कोण्या ही प्रकारें । त्याचें नव्हें बरें उभयलोकीं ॥१॥
 
देवाचा तो वैरी शत्रु दावेदार । पृथ्वी ही थार नेदी तया ॥ध्रु.॥
 
संतांपाशीं ज्याचा नुरे चि विश्वास । त्याचे जाले दोष बळिवंत ॥२॥
 
तुका म्हणे क्षीर वासराच्या अंगें । किंवा धांवे लागें विषमें मारूं ॥३॥
 
२६८१
 
उदकीं कालवी शेण मलमूत्र । तो होय पवित्र कासयानें ॥१॥
 
उद्धारासी ठाव नाहीं भाग्यहीना । विन्मुख चरणां संतांचिया ॥ध्रु.॥
 
दुखवी तो बुडे सांगडीचा तापा । अतित्याईं पापाची च मूर्ति ॥२॥
 
तुका म्हणे जेव्हां फिरतें कपाळ । तरी अमंगळ योग होतो ॥३॥
 
२६८२
 
शोकवावा म्यां देहे । ऐसें नेणों पोटीं आहे ॥१॥
 
तरी च नेदा जी उत्तर । दुःखी राखिलें अंतर ॥ध्रु.॥
 
जावें वनांतरा । येणें उद्देशें दातारा ॥२॥
 
तुका म्हणे गिरी । मज सेववावी दरी ॥३॥
 
२६८३
 
येइल तुझ्या नामा । जाल म्हणों पुरुषोत्तमा ॥१॥
 
धीर राहिलों धरूनि । त्रास उपजला मनीं ॥ध्रु.॥
 
जगा कथा नांव । निराशेनें नुपजे भाव ॥२॥
 
तुम्ही साक्षी कीं गा । तुका म्हणे पांडुरंगा ॥३॥
 
२६८४
 
नेणें जप तप अनुष्ठान याग । काळें तंव लाग घेतलासे ॥१॥
 
रिघालो या भेणें देवाचे पाठीसी । लागे त्याचें त्यासी सांभाळणें ॥ध्रु.॥
 
मापें माप सळे चालिली चढती । जाली मग राती काय चाले ॥२॥
 
तुका म्हणे चोरा हातीं जे वांचलें । लाभावरी आलें वारिलेशु ॥३॥
 
२६८५
 
कळों आलें ऐसें आतां । नाहीं सत्ता तुम्हांसी ॥१॥
 
तरी वीर्य नाहीं नामा । जातो प्रेमा खंडत ॥ध्रु. ॥
 
आड ऐसें येतें पाप । वाढे ताप आगळा ॥२॥
 
तुका म्हणे गुण जाला । हा विठ्ठला हीनशिक्त ॥३॥
 
२६८६
 
लागों दिलें अंगा । ऐसें कां गा सन्निध ॥१॥
 
कोण्या पापें उदो केला । तो देखिला प्रळय ॥ध्रु.॥
 
न देखवे पिडला सर्प । दया दर्प विषाचा ॥२॥
 
तुका म्हणे भलें । मज तो न वजे साहिलें ॥३॥
 
२६८७
 
धांवा शीघ्रवत । किंवा घ्यावें दंडवत ॥१॥
 
तुमचा जातो बडिवार । आम्हीं होतों हीनवर ॥ध्रु.॥
 
न धरावा धीर । धांवा नका चालों स्थिर ॥२॥
 
तुका म्हणे वाणी । माझी लाजली जी गुणीं ॥३॥
 
२६८८
 
सेवकासी आज्ञा निरोपासी काम । स्वामीचे ते धर्म स्वामी जाणे ॥१॥
 
मनाचिये मुळीं रहावें बैसोन । आक्रशावे गुण पायांपाशीं ॥ध्रु.॥
 
भेटीचे तांतडी करीतसे लाहो । ओंवाळावा देहो ऐसें वाटे ॥३॥
 
तुका म्हणे माझें करावें कारण । आपुलें जतन ब्रीद कशाला ॥४॥
 
२६८९.
 
उद्वेगासी बहु फाकती मारग । नव्हे ऐसें अंग माझें होतें ॥१॥
 
आतां कोण यासी करणें विचार । तो देखा साचार पांडुरंगा ॥ध्रु ॥
 
मज तो अत्यंत दर्शनाची आस । जाला तरि हो नाश जीवित्वाचा ॥२॥
 
तुका म्हणे आहे वचनाची उरी । करितों तोंवरि विज्ञापना ॥३॥
 
२६९०
 
दुःखाची संगति । तिच्याठायीं कोण प्रीति ॥१॥
 
अवघें असो हें निराळें । करूं सोइरें सावळें ॥ध्रु.॥
 
क्षणभंगुर ते ठाव । करूनि सांडावे चि वाव ॥२॥
 
तुका म्हणे बरा । ठाव पावलों हा थारा ॥३॥
 
२६९१
 
मेला तरी जावो सुखें नरकासी । कळंकी याविशीं शिवों नये ॥१॥
 
रजस्वला करी वेलासी आघात । अंतरें तों हित दुरी बरें ॥ध्रु.॥
 
उगी च कां आलीं नासवावीं फळें । विटाळ विटाळें कालवूनि ॥२॥
 
तुका म्हणे लोणी घालोनि शेणांत । उपेगाची मात काय असे ॥३॥
 
२६९२
 
वर्णावे ते किती । केले पवाडे श्रीपति ॥१॥
 
विश्वासिया घडे लाभ । देइल तरी पद्मनाभ ॥ध्रु.॥
 
भाव शुद्ध तरी । सांगितलें काम करी ॥२॥
 
तुका म्हणे भोळा देव । परि हा नागवी संदेह ॥३॥
 
२६९३
 
संचितावांचून । पंथ न चलवे कारण ॥१॥
 
कोरडी ते अवघी आटी । वांयां जाय लाळ घोंटीं ॥ध्रु.॥
 
धन वित्त जोडे । देव ऐसें तों न घडे ॥२॥
 
तुका म्हणे आड । स्वहितासी बहु नाड ॥३॥
 
२६९४
 
अतित्याईं बुडे गंगे । पाप लागे त्याचें त्या ॥१॥
 
हें तों आपुलिया गुणें । असे जेणें योजिलें ॥ध्रु.॥
 
अवचटें अग्नि जाळी । न सांभाळी दुःख पावे ॥२॥
 
जैसें तैंसें दावी आरसा । नकट्या कैसा पालटे ॥३॥
 
२६९५
 
हेंदर्‍याचें भरितां कान । हलवी मान भोंक रितें ॥१॥
 
नाहीं मी येथें सांगों स्पष्ट । भावें नष्ट घेत नाहीं ॥ध्रु.॥
 
अवगुणी वाटलें चित्त । तया हित आतळे ना ॥२॥
 
तुका म्हणे फजितखोरा । म्हणतां बरा उगा रहा ॥३॥
 
२६९६
 
नाहीं सरो येत जोडिल्या वचनीं । कवित्वाची वाणी कुशळता ॥१॥
 
सत्याचा अनुभव वेधी सत्यपणें । अनुभवाच्या गुणें रुचों येतों ॥ध्रु.॥
 
काय आगीपाशीं शृंगारिलें चाले । पोटींचें उकले कसापाशीं ॥२॥
 
तुका म्हणे येथे करावा उकल । लागे चि ना बोल वाढवूनि ॥३॥
 
२६९७
 
लचाळाच्या कामा नाहीं ताळावाळा । न कळे ओंगळा उपदेश ॥१॥
 
वचनचर्येची न कळे चांचणी । ऐसी संघष्टनी अमंगळ ॥ध्रु.॥
 
समय न कळे वेडगळ बुद्धि । विजाती ते शुद्धि चांच चाट ॥२॥
 
तुका म्हणे याचा धिक्कार चि बरा । बहुमति खराहूनि हीन ॥३॥
 
२६९८
 
एक धरिला चित्तीं । आम्हीं रखुमाईंचा पती ॥१॥
 
तेणें जालें अवघें काम । निवारला भवश्रम ॥ध्रु.॥
 
परद्रव्य परनारी । जालीं विषाचिये परी ॥२॥
 
तुका म्हणे फार । नाहीं लागत वेव्हार ॥३॥
 
२६९९
 
भेणें पळे डोळसा । न कळे मृत्यु तो सरिसा ॥१॥
 
कैसी जाली दिशाभुली । न वजातिये वाटे चाली ॥ध्रु.॥
 
संसाराची खंती । मावळल्या तरी शिक्त ॥२॥
 
तुका म्हणे हीणा । बुद्धि चुकली नारायणा ॥३॥
 
२७००
 
अभिमानाचें तोंड काळें । दावी बळें अंधार ॥१॥
 
लाभ न्यावा हातोहातीं । तोंडी माती पाडोनि ॥ध्रु.॥
 
लागलीसे पाठी लाज । जालें काज नासाया ॥२॥
 
तुका म्हणे कुश्चळ मनीं । विटंबनीं पडिलीं तीं ॥३॥
 

२७०१
 
चोराचिया धुडका मनीं । वसे ध्यानीं लंछन ॥१॥
 
ऐशा आम्हीं करणें काय । वरसो न्यायें पर्जन्य ॥ध्रु.॥
 
ज्याच्या बैसे खतावरी । ते चुरचुरी दुखवूनि ॥२॥
 
तुका म्हणे ज्याची खोडी । त्याची जोडी त्या पीडी ॥३॥
 
२७०२
 
बुद्धिहीना उपदेश । तें तें विष अमृतीं ॥१॥
 
हुंगों नये गो†हवाडी । तेथें जोडी विटाळ ॥ध्रु.॥
 
अळसियाचे अंतर कुडें। जैसें मढें निष्काम ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐशा हाती । मज श्रीपती वांचवा ॥३॥
 
२७०३
 
न करीं तुमची सेवा । बापुडें मी पण देवा ।
 
बोलिलों तो पाववा । पण सिद्धी सकळ ॥१॥
 
आणीक काय तुम्हां काम । आम्हां नेदा तरी प्रेम । कैसे धर्माधर्म । निश्चयेंसी रहाती ॥ध्रु.॥
 
आम्हीं वेचलों शरीरें । तुझी बीज पेरा खरें । संयोगाचें बरें । गोड होतें उभयतां ॥३॥
 
 
एका हातें टाळी । कोठें वाजते निराळी । जाला तरी बळी । स्वामीविण शोभेना ॥३॥
 
रूपा यावे जी अनंता । धरीन पुटाची त्या सत्ता । होईंन सरता । संतांमाजी पोसणा ॥४॥
 
ठेविलें उधारा । वरी काय तो पातेरा । तुका म्हणे बरा । रोकडा चि निवाड ॥५॥
 
२७०४.
 
भुके नाहीं अन्न । मेल्यावरी पिंडदान ॥१॥
 
हे तों चाळवाचाळवी । केलें आपण चि जेवी ॥ध्रु.॥
 
नैवेद्याचा आळ । वेच ठाकणीं सकळ ॥२॥
 
तुका म्हणे जड । मज न राखावें दगड ॥३॥
 
२७०५
 
सर्व भाग्यहीन । ऐसें सांभाळिलों दीन ॥१॥
 
पायीं संतांचे मस्तक । असों जोडोनि हस्तक ॥ध्रु.॥
 
जाणें तरि सेवा । दीन दुर्बळ जी देवा ॥२॥
 
तुका म्हणे जीव । समर्पून भाकीं कींव ॥३॥
 
२७०६
 
भाग्याचा उदय । ते हे जोडी संतपाय ॥१॥
 
येथूनिया नुठो माथा । मरणांवाचूनि सर्वथा ॥ध्रु.॥
 
होई बळकट । माझ्या मना तूं रे धीट ॥२॥
 
तुका म्हणे लोटांगणीं । भक्तिभाग्यें जाली धणी ॥३॥
 
२७०७
 
नाहीं तरी आतां कैचा अनुभव । जालासीं तूं देव घरघेणा ॥१॥
 
जेथें तेथें देखें लांचाचा पर्वत । घ्यावें तरि चत्ति समाधान ॥ध्रु.॥
 
 
आधीं वरी हात या नांवें उदार । उसण्याचे उपकार फिटाफीट ॥२॥
 
 
तुका म्हणे जैसी तैसी करूं सेवा । सामर्थ्य न देवा पायांपाशीं ॥३॥
 
२७०८
 
आम्ही सर्वकाळ कैंचीं सावधानें । वेवसायें मन अभ्यासलें ॥१॥
 
तरी म्हणा मोट ठेविली चरणीं । केलों गुणागुणीं कासावीस ॥ध्रु.॥
 
याचे कानसुळीं मारीतसे हाका । मज घाटूं नका मधीं आतां ॥२॥
 
तुका म्हणे निद्रा जागृति सुषुप्ति । तुम्ही हो श्रीपती साक्षी येथें ॥३॥
 
२७०९
 
नसता चि दाउनि भेव । केला जीव हिंपुटी ॥१॥
 
जालों तेव्हां कळलें जना । वाउगा हा आकांत ॥ध्रु.॥
 
गंवसिलों पुढें मागें लागलागे पावला ॥२॥
 
तुका म्हणे केली आणि । सलगीच्यांनी सन्मुख ॥३॥
 
२७१०
 
हें का आम्हां सेवादान । देखों सीण विषमाचा ॥१॥
 
सांभाळा जी ब्रीदावळी । तुम्हीं कां कळीसारिखे ॥ध्रु.॥
 
शरणागत वैर्‍या हातीं । हे निश्चिंती देखिली ॥२॥
 
तुका म्हणे इच्छीं भेटी । पाय पोटीं उफराटे ॥३॥
 
२७११
 
कां हो आलें नेणों भागा । पांडुरंगा माझिया ॥१॥
 
उफराटी तुम्हां चाली । क्रिया गेली सत्याची ॥ध्रु.॥
 
साक्षी हेंगे माझें मन । आर्त कोण होतें तें ॥२॥
 
तुका म्हणे समर्थपणे । काय नेणें करीतसां ॥३॥
 
२७१२
 
शकुनानें लाभ हानि । येथूनि च कळतसे ॥१॥
 
भयारूढ जालें मन । आतां कोण विश्वास ॥ध्रु.॥
 
प्रीत कळे आलिंगनीं । संपादनीं अत्यंत ॥२॥
 
तुका म्हणे मोकलिलें । कळों आलें बरवें हें ॥३॥
 
२७१३
 
नव्हेव निग्रह देहासी दंडण । न वजे भूकतान सहावली ॥१॥
 
तरि नित्य नित्य करीं आळवण । माझा अभिमान असों द्यावा ॥ध्रु.॥
 
 
नाहीं विटाळिलें कायावाचामन । संकल्पासी भिन्न असें चि या ॥२॥
 
 
तुका म्हणे भवसागरीं उतार । कराया आधार इच्छीतसें ॥३॥
 
२७१४
 
ऐकिली कीर्ति संतांच्या वदनीं । तरि हें ठाकोनि आलों स्थळ ॥१॥
 
मागिला पुढिला करावें सारिखें । पालटों पारिखें नये देवा ॥ध्रु.॥
 
आम्हासी विश्वास नामाचा आधार । तुटतां हे थार उरी नाहीं ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें नसावें चि दुजें । विनंती पंढरिराजें परिसावी हे ॥३॥
 
२७१५
 
मोलाचें आयुष्य वेचतसे सेवे । नुगवतां गोवे खेद होतो ॥१॥
 
उगवूं आलेति तुम्हीं नारायणा । परिहार या सिणा निमिस्यांत ॥ध्रु.॥
 
लिगाडाचे मासी न्यायें जाली परी । उरली ते उरी नाहीं कांहीं ॥२॥
 
तुका म्हणे लाहो साधीं वाचाबळें । ओढियेलों काळें धांव घाला ॥३॥
 
२७१६
 
म्हणऊनि जालों क्षेत्रींचे संन्यासी । चत्ति आशापाशीं आवरूनि ॥१॥
 
कदापि ही नव्हे सीमा उल्लंघन । केलें विसर्जन आव्हानीं च ॥ध्रु.॥
 
पारिखा तो आतां जाला दुजा ठाव । दृढ केला भाव एकविध ॥२॥
 
तुका म्हणे कार्यकारणाचा हेवा । नाहीं जीव देवा समर्पिला ॥३॥
 
२७१७
 
विभ्रंशिली बुद्धि देहांत जवळी । काळाची अकाळीं वायचाळा ॥१॥
 
पालटलें जैसें देंठ सोडी पान । पिकलें आपण तयापरी ॥ध्रु.॥
 
न मारितां हीन बुद्धि दुःख पावी । माजल्याची गोवी तयापरी ॥२॥
 
तुका म्हणे गळ लागलिया मत्स्या । तळमळेचा तैसा लवलाहो ॥३॥
 
२७१८
 
न वजावा तो काळ वांयां । मुख्य दया हे देवा ॥१॥
 
म्हणऊनि जैसें तैसें । रहणी असें पायांचे ॥ध्रु.॥
 
मोकळें हे मन कष्ट । करी नष्ट दुर्जन ॥२॥
 
तुका म्हणे कांहीं नेणें । न वजें येणेंपरी वांयां ॥३॥
 
२७१९
 
कल्पतरूअंगीं इच्छिलें तें फळ । अभागी दुर्बळ भावें सिद्धी ॥१॥
 
धन्य त्या जाती धन्य त्या जाती । नारायण चित्ती सांठविला ॥ध्रु.॥
 
बीजाऐसा द्यावा उदकें अंकुर । गुणाचे प्रकार ज्याचे तया ॥२॥
 
तुका म्हणे कळे पारखिया हिरा । ओझें पाठी खरा चंदनाचें ॥३॥
 
२७२०
 
उकरडा आधीं अंगीं नरकाडी । जातीची ते जोडी ते चि चित्ती ॥१॥
 
कासयानें देखे अंधळा माणिकें । चवीविण फिके वांयां जाय ॥ध्रु.॥
 
काय जाणे विष पालटों उपचारें । मुखासी अंतर तों चि बरें ॥२॥
 
तुका म्हणे काय उपदेश वेड्या । संगें होतो रेड्यासवें कष्ट ॥३॥
 
२७२१
 
जया शिरीं कारभार । बुद्धि सार तयाची ॥१॥
 
वर्ते तैसें वर्ते जन । बहुतां गुण एकाचा ॥ध्रु.॥
 
आपणीयां पाक करी । तो इतरीं सेविजे ॥२॥
 
तुका म्हणे शूर राखे । गाढव्या वाखेसांगातें॥३॥
 
२७२२
 
एक एका साह्य करूं । अवघें धरूं सुपंथ ॥१॥
 
कोण जाणे कैसी परी । पुढें उरी ठेवितां ॥ध्रु.॥
 
अवघे धन्य होऊं आता । स्मरवितां स्मरण ॥२॥
 
तुका म्हणे अवघी जोडी । ते आवडा चरणांची ॥३॥
 
२७२३
 
फळकट तो संसार । येथें सार भगवंत ॥१॥
 
ऐसें जागवितों मना । सरसें जनासहित ॥ध्रु.॥
 
अवघें निरसूनि काम । घ्यावें नाम विठोबाचें ॥२॥
 
तुका म्हणे देवाविण । केला सीण तो मिथ्या ॥३॥
 
२७२४
 
सुधारसें ओलावली । रसना धाली न धाय ॥१॥
 
कळों नये जाली धणी । नारायणीं पूर्णता ॥ध्रु.॥
 
आवडे तें तें च यासी । ब्रम्हरसीं निरसें ॥२॥
 
तुका म्हणे बहुतां परी । करूनि करीं सेवन ॥३॥
 
२७२५
 
असंतीं कांटाळा हा नव्हे मत्सर । ब्रम्ह तें विकारविरहित ॥१॥
 
तरि म्हणा त्याग प्रतिपादलासे । अनादि हा असे वैराकार ॥ध्रु.॥
 
सिजलें हिरवें एका नांवें धान्य । सेवनापें भिन्न निवडे तें ॥२॥
 
तुका म्हणे भूतीं साक्ष नारायण । अवगुणीं दंडण गुणीं पुजा ॥३॥
 
२७२६
 
आपुलें आपण जाणावें स्वहित । जेणें राहे चत्ति समाधान ॥१॥
 
बहुरंगें माया असे विखरली । कुंटित चि चाली होतां बरी ॥ध्रु.॥
 
पूजा ते अबोला चित्तीच्या प्रकारीं । भाव विश्वंभरीं समर्पावा ॥२॥
 
तुका म्हणे गेला फिटोनियां भेव । मग होतो देव मनाचा चि ॥३॥
 
२७२७
 
असोनि न कीजे अलिप्त अहंकारें । उगी च या भारें कुंथाकुंथी ॥१॥
 
धांवा सोडवणें वेगीं लवकरी । मी तों जालों हरी शक्तिहीन ॥ध्रु.॥
 
भ्रमल्यानें दिसें बांधल्याचेपरी । माझें मजवरी वाहोनियां ॥२॥
 
तुका म्हणे धांव घेतलीसे सोईं । आतां पुढें येई लवकरी ॥३॥
 
२७२८
 
आपुल्याचा भोत चाटी । मारी करंटीं पारिख्या ॥१॥
 
ऐसें जन भुललें देवा । मिथ्या हेवा वाढवी ॥ध्रु.॥
 
गळ गिळी आविसें मासा । प्राण आशा घेतला ॥२॥
 
तुका म्हणे बोकडमोहो । धरी पहा हो खाटिक ॥३॥
 
२७२९
 
विषय तो मरणसंगीं । नेणे सुटिका अभागी ॥१॥
 
शास्त्राचा केला लुंडा । तोंडीं पाडियेला धोंडा ॥ध्रु.॥
 
अगदीं मोक्ष नाहीं ठावा । काय सांगावें गाढवा ॥२॥
 
तुका म्हणे ग्यानगड । सुखें देवा पावेना नाड ॥३॥
 
२७३०
 
मी च विखळ मी च विखळ । येर सकळ बहु बरें ॥१॥
 
पाहिजे हें क्षमा केलें । येणें बोलें विनवणी ॥ध्रु.॥
 
मी च माझें मी च माझें । जालें ओझें अन्याय ॥२॥
 
आधीं आंचवला आधीं आंचवला । तुका जाला निमनुष्य ॥३॥
 
२७३१
 
येणें जाणें तरी । राहे देव कृपा करी ॥१॥
 
ऐसें तंव पुण्य नाहीं । पाहातां माझे गांठी कांहीं ॥ध्रु.॥
 
भय निवारिता कोण वेगळा अनंता ॥२॥
 
तुका म्हणे वारे भोग । वारी तरी पांडुरंग ॥३॥
 
२७३२
 
भल्याचें कारण सांगावें स्वहित । जैसी कळे नीत आपणासी ॥१॥
 
परी आम्ही असों एकाचिये हातीं । नाचवितो चित्ती त्याचें तैसें ॥ध्रु.॥
 
वाट सांगे त्याच्या पुण्या नाहीं पार । होती उपकार अगणित ॥२॥
 
तुका म्हणे तुम्ही बहु कृपावंत । आपुलें उचित केलें संतीं ॥३॥
 
२७३३
 
लावूनियां पुष्टी पोरें । आणि करकर कथेमाजी ॥१॥
 
पडा पायां करा विनंती । दवडा हातीं धरोनियां ॥ध्रु.॥
 
कुर्वाळूनि बैसे मोहें । प्रेम कां हे नासीतसे ॥२॥
 
तुका म्हणे वाटे चित्ती । करा फजित म्हणऊनि ॥३॥
 
२७३४
 
पुण्य उभें राहो आतां । संताचें याकारणें ॥१॥
 
पंढरीचे लागा वाटे । सखा भेटे विठ्ठल ॥ध्रु.॥
 
संकल्प हे यावे फळा । कळवळा बहुतांचा ॥२॥
 
तुका म्हणे होऊनि क्षमा । पुरुषोत्तमा अपराध ॥३॥
 
२७३५
 
आइकिली मात । पुरविले मनोरथ ॥
 
प्रेम वाढविलें देवा । बरवी घेऊनियां सेवा ॥ध्रु.॥
 
केली विनवणी । तैसी पुरविली धणी ॥२॥
 
तुका म्हणे काया । रसा कुरोंडी वरोनियां ॥३॥
 
२७३६
 
संतांची स्तुति ते दर्शनाच्या योगें । पडिल्या प्रसंगें ऐसी कीजें ॥१॥
 
संकल्प ते सदा स्वामीचे चि चित्ती । फाकों नये वृत्ति अखंडित ॥ध्रु.॥
 
दास्यत्व तें असे एकविध नांवें । उरों नये जीवें भिन्नत्वासी ॥२॥
 
निज बीजा येथें तुका अधिकारी । पाहिजे तें पेरी तये वेळे ॥३॥
 
२७३७
 
सेजेचा एकांत आगीपाशीं कळे । झांकिलिया डोळे अधःपात ॥१॥
 
राहो अथवा मग जळो अगीमधीं । निवाडु तो आधीं होऊनि गेला ॥ध्रु.॥
 
भेणें झडपणी नाहीं येथें दुजें । पादरधिटा ओझें हतियारें ॥२॥
 
तुका म्हणे मज नाहीं जी भरवसा । तोवरि सहसा निवाडु तो ॥३॥
 
२७३८
 
न सरे भांडार । भरलें वेचितां अपार ॥१॥
 
मवित्याचें पोट भरे । पुढिलासी पुढें उरे ॥ध्रु.॥
 
कारणापुरता लाहो आपुलाल्या हिता ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । पुढें केला चाले हेवा ॥३॥
 
२७३९
 
तरी हांव केली अमुपा व्यापारें । व्हावें एकसरें धनवंत ॥१॥
 
जालों हरिदास शूरत्वाच्या नेमें । जालीं ठावीं वर्में पुढिलांची ॥ध्रु.॥
 
जनावेगळें हें असे अभिन्नव । बळी दिला जीव म्हणऊनि ॥२॥
 
तुका म्हणे तरी लागलों विल्हेसी । चालतिया दिसीं स्वामी ॠणी ॥३॥
 
२७४०
 
कोण दुजें हरी सीण । शरण दीन आल्याचा ॥१॥
 
तुम्हांविण जगदीशा । उदार ठसा त्रिभुवनीं ॥ध्रु.॥
 
कोण ऐसें वारी पाप । हरी ताप जन्माचा ॥२॥
 
तुका म्हणे धांव घाली । कोण चाली मनाचे ॥३॥
 
२७४१
 
ग्रंथाचे अर्थ नेणती हे खळ । बहु अनर्गळ जाले विषयीं ॥१॥
 
नाहीं भेदू म्हुण भलतें चि आचरे । मोकळा विचरे मनासवें ॥२॥
 
तुका म्हणे विषा नांव तें अमृत । पापपुण्या भीत नाहीं नष्ट ॥३॥
 
२७४२
 
कायावाचामनें जाला विष्णुदास । काम क्रोध त्यास बाधीतना ॥१॥
 
विश्वास तो करी स्वामीवरी सत्ता । सकळ भोगिता होय त्याचें ॥२॥
 
तुका म्हणे चत्ति करावें निर्मळ । येऊनि गोपाळ राहे तेथें ॥३॥
 
२७४३
 
याती हीन मति हीन कर्म हीन माझें । सांडोनियां सर्व लज्जा शरण आलों तुज ॥१॥
 
येई गा तूं मायबापा पंढरीच्या राया । तुजविण सीण जाला क्षीण जाली काया ॥ध्रु.॥
 
दिनानाथ दीनबंधू नाम तुज साजे । पतितपावन नाम ऐसी ब्रीदावळी गाजे॥२॥
 
विटेवरि वीट उभा कटावरी कर । तुका म्हणे हें चि आम्हां ध्यान निरंतर ॥३॥
 
२७४४
 
गंगा आली आम्हांवरि । संतपाउलें साजिरीं ॥१॥
 
तेथें करीन मी अंघोळी । उडे चरणरजधुळी । येती तीर्थावळी । पर्वकाळ सकळ ॥ध्रु.॥
 
पाप पळालें जळालें । भवदुःख दुरावलें॥२॥
 
तुका म्हणे धन्य जालों । सप्तसागरांत न्हालों ॥३॥
 
२७४५
 
पोटासाठीं खटपट करिसी अवघा वीळ । राम राम म्हणतां तुझी बसली दांतखीळ ॥१॥
 
हरिचें नाम कदाकाळीं कां रे नये वाचे । म्हणतां राम राम तुझ्या बाचें काय वेचें ॥ध्रु.॥
 
द्रव्याचिया आशा तुजला दाही दिशा न पुरती । कीर्तनासी जातां तुझी जड झाली माती ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐशा जीवा काय करूं आता । राम राम न म्हणे त्याचा गाढव मातापिता ॥३॥
 
२७४६
 
आम्हां सुकाळ सुखाचा । जवळी हाट पंढरीचा । सादाविती वाचा । रामनामें वैष्णव ॥१॥
 
घ्या रे आपुलाल्या परी । नका ठेवूं कांही उरी । ओसरतां भरी । तोंडवरी अंबर ॥ध्रु.॥
 
वाहे बंदर द्वारका । खेप आली पुंडलिका । उभे चि विकिलें एका । सनकादिकां सांपडलें ॥२॥
 
धन्य धन्य हे भूमंडळी । प्रगटली नामावळी । घेती जीं दुबळीं । तीं आगळीं सदैव ॥३॥
 
माप आपुलेनि हातें । कोणी नाहीं निवारितें । पैस करूनि चित्ती । घ्यावें हितें आपुलिया ॥४॥
 
नाहीं वाटितां सरलें । आहे तैसें चि भरलें । तुका म्हणे गेलें । वांयांविण न घेतां ॥५॥
 
२७४७
 
चुकलिया ताळा । वाती घालुनि बैसे डोळां ॥१॥
 
तैसें जागें करीं चित्ता । कांहीं आपुलिया हिता ॥ध्रु.॥
 
निक्षेपिलें धन । तेथें गुंतलेसे मन ॥२॥
 
नाशिवंतासाटीं । तुका म्हणे करिसी आटी ॥३॥
 
२७४८
 
करूनि जतन । कोणा कामा आलें धन ॥१ ॥
 
ऐसें जाणतां जाणतां । कां रे होतोसी नेणता ॥ध्रु.॥
 
प्रिया पुत्र बंधु । नाहीं तुज यांशीं संबंधु ॥२॥
 
तुका म्हणे एका । हरीविण नाहीं सखा ॥३॥
 
२७४९
 
आम्हीं देतों हाका । कां रे जालासी तूं मुका ॥१॥
 
न बोलसी नारायणा । कळलासी क्रियाहीना ॥ध्रु.॥
 
आधीं करूं चौघाचार। मग सांडूं भीडभार ॥२॥
 
तुका म्हणे सेवटीं । तुम्हां आम्हां घालूं तुटी ॥३॥
 
२७५०
 
नव्हे भिडा हें कारण । जाणे करूं ऐसे जन ॥१॥
 
जों जों धरावा लौकिक । रडवितोसी आणीक ॥ध्रु.॥
 
चाल जाऊं संतांपुढें । ते हें निवडिती रोकडें ॥२॥
 
तुका म्हणे तूं निर्लज्ज । आम्हां रोकडी गरज ॥३॥
 

२७५१
 
बहु होता भला । परि ये रांडेनें नासिला ॥१॥
 
बहु शिकला रंग चाळे । खरें खोटें इचे वेळे ॥ध्रु.॥
 
नव्हतें आळवितें कोणी । इनें केला जगॠणी ॥२॥
 
ज्याचे त्यासी नेदी देऊं । तुका म्हणे धांवे खाऊं ॥३॥
 
२७५२
 
काय करावें तें आतां । जालें नयेसें बोलतां ॥१॥
 
नाहीं दोघांचिये हातीं । गांठी घालावी एकांतीं ॥ध्रु.॥
 
होय आपुलें काज । तों हे भीड सांडूं लाज ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । आधीं निवडूं हा गोवा ॥३॥
 
२७५३
 
केली सलगी तोंडपिटी । आम्ही लडिवाळें धाकुटीं ॥१॥
 
न बोलावें तें चि आलें । देवा पाहिजे साहिलें ॥ध्रु.॥
 
अवघ्यांमध्यें एक वेडें । तें चि खेळविती कोडें ॥२॥
 
तुका म्हणे मायबापा । मजवरि कोपों नका ॥३॥
 
२७५४
 
शिकवूनि बोल । केलें कवतुक नवल ॥१॥
 
आपणियां रंजविलें । बापें माझिया विठ्ठलें ॥ध्रु.॥
 
हातीं प्रेमाचें भातुकें । आम्हां देऊनियां निकें ॥२॥
 
तुका करी टाहो । पाहे रखुमाईंचा नाहो ॥३॥
 
२७५५
 
तेथें सुखाची वसति । गाती वैष्णव नाचती । पताका झळकती । गर्जती हरिनामें ॥१॥
 
दोषा जाली घेघेमारी । पळती भरले दिशा चारी । न येती माघारीं । नाहीं उरी परताया ॥ध्रु.॥
 
विसरोनि देवपणा । उभा पंढरीचा राणा । विटोनि निर्गुणा । रूप धरिलें गोजिरें ॥२॥
 
पोट सेवितां न धाये । भूक भुकेली च राहे । तुका म्हणे पाहे । कोण आस या मुक्तीची ॥३॥
 
२७५६
 
शूद्रवंशी जन्मलों । म्हणोनि दंभें मोकलिलों ॥१॥
 
अरे तूं चि माझा आतां । मायबाप पंढरीनाथा ॥ध्रु.॥
 
घोकाया अक्षर । मज नाहीं अधिकार ॥२॥
 
सर्वभावें दीन । तुका म्हणे यातिहीन ॥३॥
 
२७५७
 
वेडें वांकडें गाईंन । परि मी तुझा चि म्हणवीन॥१॥
 
मज तारीं दिनानाथा । ब्रीदें साच करीं आता ॥ध्रु.॥
 
केल्या अपराधांच्या राशीं । म्हणऊनि आलों तुजपाशीं ॥२॥
 
तुका म्हणे मज तारीं । सांडीं ब्रीद नाहींतरी ॥३॥
 
२७५८
 
हरिभक्त माझे जिवलग सोइरे । हृदयीं पाउले धरिन त्यांचे ॥१॥
 
अंतकाळीं येती माझ्या सोडवणे । मस्तक बैसणें देइन त्यांसी ॥ध्रु.॥
 
आणिक सोइरे सज्जन वो कोणी । वैष्णवांवांचोनि नाहीं मज ॥२॥
 
देइन आळिंगण धरीन चरण । संवसारसीण नासे तेणें ॥३॥
 
कंठीं तुळशीमाळा नामाचे धारक । ते माझे तारक भवनदीचे ॥४॥
 
तयांचे चरणीं घालीन मी मिठी । चाड हे वैकुंठीं नाहीं मज ॥५॥
 
अळसें दंभें भावें हरिचें नाम गाती । ते माझे सांगाती परलोकींचे ॥६॥
 
कायावाचामनें देइन क्षेम त्यासी । चाड जीवित्वासी नाहीं मज ॥७॥
 
हरिचें नाम मज म्हणविती कोणी । तया सुखा धणी धणी वरी ॥८॥
 
तुका म्हणे तया उपकारें बांधलों । म्हणऊनि आलों शरण संतां ॥९॥
 
२७५९
 
लटिका तो प्रपंच एक हरि साचा । हरिविण आहाच सर्व इंद्रियें ॥१॥
 
लटिकें तें मौन्य भ्रमाचें स्वप्न । हरिविण ध्यान नश्वर आहे ॥ध्रु.॥
 
लटिकिया विपत्ति हरिविण करिती । हरि नाहीं चित्ती तो शव जाणा ॥२॥
 
तुका म्हणे हरि हें धरिसी निर्धारीं । तरीं तूं झडकरी जासी वैकुंठा ॥३॥
 
२७६०
 
सर्वस्वा मुकावें तेणें हरीसी जिंकावें । अर्थ प्राण जीवें देहत्याग ॥१॥
 
मोह ममता माया चाड नाहीं चिंता । विषयकंदुवेथा जाळूनियां ॥ध्रु.॥
 
लोकलज्जा दंभ आणि अहंकार । करूनि मत्सर देशधडी ॥२॥
 
शांति क्षमा दया सखिया विनउनी । मूळ चक्रपाणी धाडी त्यांसी ॥३॥
 
तुका म्हणे याती अक्षरें अभिमान । सांडोनिया शरण रिघें संतां ॥४॥
 
२७६१
 
एकांतांचे सुख देई मज देवा । आघात या जीवा चुकवूनि ॥१॥
 
ध्यानीं रूप वाचे नाम निरंतर । आपुला विसर पडों नेदीं ॥ध्रु.॥
 
मायबाळा भेटी सुखाची आवडी । तैशी मज गोडी देई देवा ॥२॥
 
कीर्ती ऐकोनियां जालों शरणांगत । दासाचें तूं हित करितोसी ॥३॥
 
तुका म्हणे मी तों दीन पापराशी । घालावें पाठीशी मायबापा ॥४॥
 
२७६२
 
लटिकें तें ज्ञान लटिकें ते ध्यान । जरि हरिकिर्तन प्रिय नाहीं ॥१॥
 
लटिकें चि दंभ घातला दुकान । चाळविलें जन पोटासाटीं ॥ध्रु.॥
 
लटिकें चि केलें वेदपारायण । जरि नाहीं स्फुंदन प्रेम कथे ॥२॥
 
लटिकें तें तप लटिका तो जप । अळस निद्रा झोप कथाकाळीं ॥३॥
 
नाम नावडे तो करील बाहेरी । नाहीं त्याची खरी चित्तशुद्धि ॥४॥
 
तुका म्हणे ऐसीं गर्जती पुराणें । शिष्टांची वचनें मागिला ही ॥५॥
 
२७६३
 
भूतीं भगवद्भाव । मात्रासहित जीव । अद्वैत ठाव । निरंजन एकला ॥१॥
 
ऐसीं गर्जती पुराणें । वेदवाणी सकळ जन । संत गर्जतील तेणें । अनुभवें निर्भर ॥ध्रु.॥
 
माझें तुझें हा विकार । निरसतां एकंकार । न लगे कांहीं फार । विचार चि करणें ॥२॥
 
तुका म्हणे दुजें । हें तों नाहीं सहजें । संकल्पाच्या काजें । आपें आप वाढलें ॥३॥
 
२७६४
 
नेणें काुंफ्कों कान । नाहीं एकांतींचें ज्ञान ॥१॥
 
तुम्ही आइका हो संत । माझा सादर वृत्तांत ॥ध्रु.॥
 
नाहीं देखिला तो डोळां । देव दाखवूं सकळां ॥२॥
 
चिंतनाच्या सुखें । तुका म्हणे नेणें दुःखें ॥३॥
 
२७६५
 
त्याग तरी ऐसा करा । अहंकारा दवडावें ॥१॥
 
मग जैसा तैसा राहें । काय पाहें उरलें तें ॥ध्रु.॥
 
अंतरींचें विषम गाढें । येऊं पुढें नेदावें ॥२॥
 
तुका म्हणे शुद्ध मन । समाधान पाहिजे ॥३॥
 
२७६६
 
मातेचिये चित्ती । अवघी बाळकाची व्याप्ति ॥१॥
 
देह विसरे आपुला । जवळीं घेतां सीण गेला ॥ध्रु.॥
 
दावी प्रेमभातें । आणि अंगावरि चढतें ॥२॥
 
तुका संतापुढें । पायीं झोंबे लाडें कोडें ॥३॥
 
२७६७
 
कोणा पुण्या फळ आलें । आजि देखिलीं पाउलें ॥१॥
 
ऐसें नेणें नारायणा । संतीं सांभाळिलें दीना ॥ध्रु.॥
 
कोण लाभकाळ । दीन आजि मंगळ ॥२॥
 
तुका म्हणे जाला । लाभ सहज विठ्ठला ॥३॥
 
२७६८
 
मान इच्छी तो अपमान पावे । अमंगळ सवे अभाग्याची ॥१॥
 
एकाचिये अंगीं दुजियाचा वास । आशा पुढें नाश सद्धि करी ॥ध्रु.॥
 
आधीं फळासी कोठें पावों शके । वासनेची भिकेवरी चाली ॥२॥
 
तुका म्हणे राजहंस ढोरा नांव । काय तया घ्यावें अळंकाराचें ॥३॥
 
२७६९
 
संसारापासूनि कैसें सोडविशी । न कळे हृषीकेशी काय जाणें । करितां न सरे अधिक वाट पाहीं ।
 
तृष्णा देशधडी केलों । भक्तिभजनभाव यांसी नाहीं ठाव । चरणीं तुझ्या अंतरलों ।
 
मागें पुढें रीग न पुरे चि पाहातां । अवघा अवघीं वेष्टिलों ॥१॥
 
आतां माझी लाज राखें नारायणा । हीन हीन लीन याचकाची ।
 
करितां न कळे कांहीं असतील गुण दोष । करीं होळी संचिताची ॥ध्रु.॥
 
इंद्रियें द्वारें मन धांवे सैरें । नांगवे करितां चि कांहीं । हात पाय कान मुख लिंगस्थान ।
 
नेत्र घ्राणद्वारें पाहीं । जया जैसी सोय तया तैसें होय। क्षण एक स्थिर नाहीं ।
 
करिती ताडातोडी ऐसी यांची खोडी । न चले माझें यास कांहीं ॥२॥
 
शरीरसंबंधु पुत्र पत्नी बंधु । धन लोभ मायावंत । जन लोकपाळ मैत्र हे सकळ ।
 
सोइरीं सज्जनें बहुतें । नाना कर्म डाय करिती उपाय । बुडावया घातपातें ।
 
तुका म्हणे हरी राखे भलत्या परी । आम्ही तुझीं शरणागतें ॥३॥
 
२७७०
 
नाम घेतां उठाउठीं । होय संसारासी तुटी ॥१॥
 
ऐसा लाभ बांधा गांठी । विठ्ठलपायीं पडे मिठी ॥ध्रु.॥
 
नामापरतें साधन नाहीं । जें तूं करिशी आणिक कांहीं ॥२॥
 
हाकारोनि सांगे तुका । नाम घेतां राहों नका ॥३॥
 
२७७१
 
प्राण समर्पिला आम्ही । आतां उशीर कां स्वामी ॥१॥
 
माझें फेडावें उसणें । भार न मना या ॠणें ॥ध्रु.॥
 
जाला कंठस्फोट। जवळी पातलों निकट ॥२॥
 
तुका म्हणे सेवा । कैसी बरी वाटे देवा ॥३॥
 
२७७२
 
येणें मागॉ आले । त्यांचें निसंतान केलें ॥१॥
 
ऐसी अवघड वाट । कोणा सांगावा बोभाट ॥ध्रु.॥
 
नागविल्या थाटी । उरों नेदी च लंगोटी ॥२॥
 
तुका म्हणे चोर । तो हा उभा कटिकर ॥३॥
 
२७७३
 
तोंवरि तोंवरि जंबुक करि गर्जना । जंव त्या पंचानना देखिलें नाहीं ॥१॥
 
तोंवरि तोवरिं सिंधु करि गर्जना । जंव त्या अगिस्तब्राम्हणा देखिलें नाहीं ॥ध्रु.॥
 
तोंवरि तोंवरि वैराग्याच्या गोष्टी । जंव सुंदर वनिता दृष्टी पडिली नाहीं ॥२॥
 
तोंवरि तोंवरि शूरत्वाच्या गोष्टी । जंव परमाईंचा पुत्र दृष्टी देखिला नाहीं ॥३॥
 
तोंवरि तोंवरि माळामुद्रांचीं भूषणें । जंव तुक्याचें दर्शन जालें नाहीं ॥४॥
 
२७७४
 
तोंवरि तोंवरि शोभतील गारा । जंव नाहीं हिरा प्रकाशला ॥१॥
 
तोंवरि तोंवरि शोभतील दीपिका । नुगवता एका भास्करासी ॥२॥
 
तोंवरि तोंवरि सांगती संताचिया गोष्टी । जंव नाहीं भेटी तुक्यासवें ॥३॥
 
२७७५
 
धरोनि दोन्ही रूपें पाळणें संहार । करी कोप रुद्र दयाळ विष्णु ॥१॥
 
जटाजूट एका मुगुट माथां शिरीं । कमळापति गौरीहर एक ॥ध्रु.॥
 
भस्मउद्धळण लक्ष्मीचा भोग । शंकर श्रीरंग उभयरूपीं ॥२॥
 
वैजयंती माळा वासुगीचा हार । लेणें अळंकार हरिहरा ॥३॥
 
कपाळ झोळी एका स्मशानींचा वास । एक जगन्निवास विश्वंभर ॥४॥
 
तुका म्हणे मज उभयरूपीं एक । सारोनि संकल्प शरण आलों ॥५॥
 
२७७६
 
उचिताचा भाग होतों राखोनियां । दिसती ते वांयां कष्ट गेले ॥१॥
 
वचनाची कांहीं राहे चि ना रुचि । खळाऐसें वाची कुची जालें ॥ध्रु.॥
 
विश्वासानें माझें बुडविलें घर । करविला धीर येथवरी ॥२॥
 
तुका म्हणे शेकीं थार नाहीं बुड । कैसें तुम्हीं कोड पुरविलें ॥३॥
 
२७७७
 
लांब लांब जटा काय वाढवूनि । पावडें घेऊनि क्रोधें चाले ॥१॥
 
खायाचा वोळसा शिव्या दे जनाला । ऐशा तापशाला बोध कैंचा ॥ध्रु.॥
 
सेवी भांग अफू तमाखू उदंड । परि तो अखंड भ्रांतीमाजी ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसा सर्वस्वें बुडाला । त्यासी अंतरला पांडुरंग ॥३॥
 
२७७८
 
अवघीं च तीथॉ घडलीं एकवेळा । चंद्रभागा डोळां देखिलिया ॥१॥
 
अवघीं च पापें गेलीं दिगांतरीं । वैकुंठ पंढरी देखिलिया ॥ध्रु.॥
 
अवघिया संतां एकवेळा भेटी । पुंडलीक दृष्टी देखिलिया ॥२॥
 
तुका म्हणे जन्मा आल्याचें सार्थक । विठ्ठल चि एक देखिलिया ॥३॥
 
२७७९
 
सदा सर्वकाळ अंतरीं कुटिल । तेणें गळां माळ घालूं नये ॥१॥
 
ज्यासी नाहीं दया क्षमा शांति । तेणें अंगीं विभूती लावूं नये ॥ध्रु.॥
 
जयासी न कळे भक्तीचें महिमान । तेणें ब्रम्हज्ञान बोलों नये ॥२॥
 
ज्याचें मन नाहीं लागलें हातासी । तेणें प्रपंचासी टाकुं नये ॥३॥
 
तुका म्हणे ज्यासी नाहीं हरिभक्ति । तेणें भगवें हातीं धरूं नये ॥४॥
 
२७८०
 
आम्ही असों निश्चिंतीनें । एक्या गुणें तुमचिया ॥१॥
 
दुराचारी तरले नामें । घेतां प्रेम म्हणोनि ॥ध्रु.॥
 
नाहीं तुम्हां धांव घेता । कृपावंता आळस ॥२॥
 
तुका म्हणे विसरूं कांहीं । तुज वो आईं विठ्ठले ॥३॥
 
२७८१
 
अनुभवें वदे वाणी । अंतर ध्यानीं आपुलें ॥१॥
 
कैंची चिका दुधचवी । जरी दावी पांढरें ॥ध्रु.॥
 
जातीऐसा दावी रंग । बहु जग या नावें ॥२॥
 
तुका म्हणे खद्योत ते । ढुंगाभोंवतें आपुलिया ॥३॥
 
२७८२
 
परपीडक तो आम्हां दावेदार । विश्वीं विश्वंभर म्हणऊनि ॥१॥
 
दंडूं त्यागूं बळें नावलोकुं डोळा । राखूं तो चांडाळा ऐसा दुरि ॥ध्रु.॥
 
अनाचार कांहीं न साहे अवगुणें । बहु होय मन कासावीस ॥२॥
 
तुका म्हणे माझी एकविध सेवा । विमुख ते देवा वाळी चित्ते ॥३॥
 
२७८३
 
कांहीं न मागे कोणांसी । तो चि आवडे देवासी ॥१॥
 
देव तयासी म्हणावें । त्याचे चरणीं लीन व्हावें ॥ध्रु.॥
 
भूतदया ज्याचे मनीं । त्याचे घरीं चक्रपाणी ॥२॥
 
नाहीं नाहीं त्यासमान । तुका म्हणे मी जमान ॥३॥
 
२७८४
 
नाम उच्चारितां कंटीं । पुढें उभा जगजेठी ॥१॥
 
ऐसें धरोनियां ध्यान । मनें करावें चिंतन ॥ध्रु.॥
 
ब्रम्हादिकांच्या ध्याना नये । तो हा कीर्तनाचे सोये ॥२॥
 
तुका म्हणे सार घ्यावें । मनें हरिरूप पाहावें ॥३॥
 
२७८५
 
आडलिया जना होसी सहाकारी । अंधळियाकरीं काठी तूं चि ॥१॥
 
आडिले गांजिले पीडिले संसारीं । त्यांचा तूं कैवारी नारायणा ॥ध्रु.॥
 
प्रल्हाद महासंकटीं रक्षिला । तुम्ही अपंगिला नानापरी ॥२॥
 
आपुलें चि अंग तुम्ही वोडविलें । त्याचें निवारलें महा दुःख ॥३॥
 
तुका म्हणे तुझे कृपे पार नाहीं । माझे विठाबाईं जननीये ॥४॥
 
२७८६
 
तपासी तें मन करूं पाहे घात । धरोनि सांगात इंद्रियांचा ॥१॥
 
म्हणोनि कीर्तन आवडलें मज । सांडोनियां लाज हें चि करी ॥ध्रु.॥
 
पाहातां आगमनिगमाचे ठाव । तेथें नाहीं भाव एकविध ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें नाहीं वो विकार । नाम एक सार विठोबाचें ॥३॥
 
२७८७
 
गुरुशिष्यपण । हें तों अधमलक्षण ॥१॥
 
भूतीं नारायण खरा । आप तैसा चि दुसरा ॥ध्रु.॥
 
न कळतां दोरी साप । राहूं नेंदावा तो कांप ॥२॥
 
तुका म्हणे गुणदोषी । ऐसें न पडावें सोसीं ॥३॥
 
२७८८
 
अंगीकार ज्याचा केला नारायणें । निंद्य तें हि तेणें वंद्य केलें ॥१॥
 
अजामेळ भिल्ली तारीली कुंटणी । प्रत्यक्ष पुराणीं वंद्य केली ॥ध्रु.॥
 
ब्रम्हहत्याराशी पातकें अपार । वाल्मीक किंकर वंद्य केला ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें भजन प्रमाण । काय थोरपण जाळावें तें ॥३॥
 
२७८९
 
धनवंता घरीं । करी धन चि चाकरी ॥१॥
 
होय बैसल्या व्यापार । न लगे सांडावें चि घर ॥ध्रु.॥
 
रानीं वनीं दीपीं । असतीं तीं होतीं सोपीं ॥२॥
 
तुका म्हणे मोल । देतां कांहीं नव्हे खोल ॥३॥
 
२७९०
 
हा गे माझा अनुभव । भक्तिभाव भाग्याचा ॥१॥
 
केला ॠणी नारायण । नव्हे क्षण वेगळा ॥ध्रु.॥
 
घालोनियां भार माथा। अवघी चिंता वारली ॥२॥
 
तुका म्हणे वचन साटीं । नाम कंठीं धरोनि ॥३॥
 
२७९१
 
देव आहे सुकाळ देशीं । अभाग्यासी दुर्भिक्षा ॥१॥
 
नेणती हा करूं सांटा । भरले फांटा आडरानें ॥ध्रु.॥
 
वसवूनि असे घर । माग दूर घातला ॥२॥
 
तुका म्हणे मन मुरे । मग जें उरे तें चि तूं ॥३॥
 
२७९२
 
खुंटोनियां दोरी आपणियांपाशीं । वावडी आकाशीं मोकलिली ॥१॥
 
आपुलिया आहे मालासी जतन । गाहाणाचे ॠण बुडों नेणें ॥ध्रु.॥
 
बीज नेलें तेथें येईंल अंकुर । जतन तें सार करा याची ॥२॥
 
तुका म्हणे माझी निश्चिंतीची सेवा । वेगळें नाहीं देवा उरों दिलें ॥३॥
 
२७९३
 
शाहाणपणें वेद मुका । गोपिका त्या ताकटी ॥१॥
 
कैसें येथें कैसें तेथें । शहाणे ते जाणती ॥ध्रु.॥
 
यज्ञमुखें खोडी काढी । कोण गोडी बोरांची ॥२॥
 
तुका म्हणे भावाविण । अवघा सीण केला होय ॥३॥
 
२७९४
 
मजुराचें पोट भरे । दाता उरे संचला ॥१॥
 
या रे या रे हातोहातीं । काय माती सारावी ॥ध्रु.॥
 
रोजकीर्दी होतां झाडा । रोकडा चि पर्वत ॥२॥
 
तुका म्हणे खोल पाया । वेचों काया क्लेशेसीं ॥३॥
 
२७९५
 
स्मशानीं आम्हां न्याहालीचें सुख । या नांवें कौतुक तुमची कृपा ॥१॥
 
नाहीं तरीं वांयां अवघें निर्फळ । शब्द ते पोकळ बडबड ॥ध्रु.॥
 
झाडें झुडें जीव सोइरे पाषाण । होती तई दान तुम्हीं केलें ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां पाहे अनुभव । घेऊनि हातीं जीव पांडुरंगा ॥३॥
 
२७९६
 
आमची जोडी ते देवाचे चरण । करावें चिंतन विठोबाचें ॥१॥
 
लागेल तरीं कोणी घ्यावें धणीवरी । आमुपचि परी आवडीच्या ॥ध्रु.॥
 
उभारिला कर प्रसद्धि या जग । करूं केला त्याग मागें पुढें ॥२॥
 
तुका म्हणे होय दरद्रि विच्छिन्न । ऐसे देऊं दान एकवेळे ॥३॥
 
२७९७
 
दधिमाझी लोणी जाणती सकळ । तें काढी निराळें जाणे मथन ॥१॥
 
अिग्न काष्ठामाजी ऐसें जाणे जन । मथिलियाविण कैसा जाळी ॥ध्रु.॥ तुका म्हणे मुख मळीण दर्पणीं । उजळिल्यावांचूनि कैसें भासे ॥२॥
 
२७९८
 
नको नको मना गुंतूं मायाजाळीं । काळ आला जवळी ग्रासावया ॥१॥
 
काळाची हे उडी पडेल बा जेव्हां । सोडविना तेव्हां मायबाप ॥ध्रु.॥
 
सोडवीना राजा देशींचा चौधरी । आणीक सोइरीं भलीं भलीं ॥२॥
 
तुका म्हणे तुला सोडवीना कोणी । एका चक्रपाणी वांचूनियां ॥३॥
 
२७९९
 
पुढें जेणें लाभ घडे । तें चि वेडे नाशिती ॥१॥
 
येवढी कोठें नागवण । अंधारुण विष घ्यावें ॥ध्रु.॥
 
होणारासी मिळे बुद्धि । नेदी शुद्धी धरूं तें ॥२॥
 
तुका म्हणे जना सोंग । दावी रंग आणीक ॥३॥
 
२८००
 
ऐका गा ए अवघे जन । शुद्ध मन तें हित ॥१॥
 
अवघा काळ नव्हे जरी । समयावरी जाणावें ॥ध्रु.॥
 
नाहीं कोणी सवें येता । संचिता या वेगळा ॥२॥
 
बरवा अवकाश आहे । करा साहे इंद्रियें ॥३॥
 
कर्मभूमीऐसा ठाव । वेवसाव जाणावा ॥४॥
 
तुका म्हणे उत्तम जोडी । जाती घडी नरदेह ॥५॥
 

२८०१
 
संतसेवेसि अंग चोरी । दृष्टी न पडो तयावरी ॥१॥
 
ऐसियासी व्याली रांड । जळो जळो तिचें तोंड ॥ध्रु.॥
 
संतचरणीं ठेवितां भाव । आपेंआप भेटे देव ॥२॥
 
तुका म्हणे संतसेवा । माझ्या पूर्वजांचा ठेवा ॥३॥
 
२८०२
 
गेले पळाले दिवस रोज । काय म्हणतोसि माझें माझें ॥१॥
 
सळे धरोनि बैसला काळ । फाकों नेदी घटिका पळ ॥ध्रु.॥
 
कां रे अद्यापि न कळे । केश फिरले कान डोळे ॥२॥
 
हित कळोनि असतां हातीं । तोंडीं पाडोनि घेसी माती ॥३॥
 
तुज ठाउकें मी जाणार । पाया शोधोनि बांधिसी घर ॥४॥
 
तुका म्हणे वेगें । पंढरिराया शरण रिघें ॥५॥
 
२८०३
 
आतां माझ्या मायबापा । तूं या पापा प्रायिश्चत्त ॥१॥
 
फजित हे केले खळ । तो विटाळ निवारीं ॥ध्रु.॥
 
प्रेम आतां पाजीं रस । करीं वास अंतरीं ॥२॥
 
तुका म्हणे पांडुरंगा । जिवलगा माझिया ॥३॥
 
२८०४
 
कां रे न पवसी धांवण्या । अंगराख्या नारायणा ॥१॥
 
अंगीं असोनियां बळ । होसी खट्याळ नाठाळ ॥ध्रु.॥
 
आम्हां नरकासी जातां । काय येइल तुझ्या हातां ॥२॥
 
तुका म्हणे कान्हा। क्रियानष्टा नारायणा ॥३॥
 
२८०५
 
माझे पाय तुझी डोईं । ऐसें करिं गा भाक देई ॥१॥
 
पाहतां तंव उफराटें । घडे तईं भाग्य मोठें ॥ध्रु.॥
 
बहु साधन मोलाच । यासी जोडा दुजें कैचें ॥२॥
 
नका अनमानूं विठ्ठला । तुका म्हणे धडा जाला ॥३॥
 
२८०६
 
पवित्र तें अन्न । हरिचिंतनीं भोजन ॥१॥
 
येर वेठ्या पोट भरी । चाम मसकाचे परी ॥ध्रु.॥
 
जेऊनि तो धाला । हरिचिंतनीं केला काला ॥२॥
 
तुका म्हणे चवी आलें । जें कां मिश्रित विठ्ठलें ॥३॥
 
२८०७
 
चरणाचा महिमा । हा तो तुझ्या पुरुषोत्तमा ॥१॥
 
अंध पारखी माणिकें । बोलविशी स्पष्ट मुकें ॥ध्रु.॥
 
काय नाहीं सत्ता । हातीं तुझ्या पंढरीनाथा ॥२॥
 
तुका म्हणे मूढा । मज चेष्टविलें जडा ॥३॥
 
२८०८
 
बळिवंत कर्म । करी आपुला तो धर्म ॥१॥
 
पुढें घालुनियां सत्ता । न्यावें पतना पतिता ॥ध्रु.॥
 
आचरणें खोटीं । केलीं सलताती पोटीं ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । नाहीं भजन केली सेवा ॥३॥
 
२८०९
 
कैं वाहावें जीवन । कैं पलंगीं शयन ॥१॥
 
जैसी जैसी वेळ पडे । तैसें तैसें होणें घडे ॥ध्रु.॥
 
कैं भौज्य नानापरी । कैं कोरड्या भाकरी ॥२॥
 
कैं बसावें वहनीं । कैं पायीं अन्हवाणी ॥३॥
 
कैं उत्तम प्रावणॉ । कैं वसनें तीं जीर्णे ॥४॥
 
कैं सकळ संपत्ती । कैं भोगणें विपत्ती ॥५॥
 
कैं सज्जनाशीं संग । कैं दुर्जनाशीं योग ॥६॥
 
तुका म्हणे जाण । सुख दुःख तें समान ॥७॥
 
२८१०
 
उंचनिंच नेणे कांहीं भगवंत । तिष्ठे भाव भक्त देखोनियां ॥१॥
 
दासीपुत्र कण्या विदुराच्या भक्षी । दैत्या घरीं रक्षी प्रल्हादासी ॥ध्रु.॥
 
चर्म रंगूं लागे रोहिदासा संगीं । कबिराचे मागीं विणी शेले ॥२॥
 
सजनकसाया विकुं लागे मास । मळा सांवत्यास खुरपूं लागे ॥३॥
 
नरहरिसोनारा घडों फुंकू लागे । चोख्यामेर्‍या संगें ढोरें ओढी ॥४॥
 
नामयाची जनी सवें वेची शेणी । धर्मा घरीं पाणी वाहे झाडी ॥५॥
 
नाम्यासवें जेवी नव्हे संकोचित । ज्ञानियाची भिंत अंगीं ओढी ॥६॥
 
अर्जुनाचीं घोडीं हाकी हा सारथी । भक्षी पोहे प्रीती सुदाम्याची ॥७॥
 
गौळियांचे घरीं गाईं अंगें वळी । द्वारपाळ बळीद्वारीं जाला ॥८॥
 
यंकोबाचें ॠण फेडी हृषीकेशी । आंबॠषीचे सोशी गर्भवास ॥९॥
 
मिराबाईं साटीं घेतो विषप्याला । दामाजीचा जाला पाडेवार ॥१०॥
 
घडी माती वाहे गोर्‍या कुंभाराची । हुंडी महत्याची अंगें भरी ॥११॥
 
पुंडलिकासाटीं अझूनि तिष्ठत । तुका म्हणे मात धन्य याची ॥१२॥
 
२८११
 
भेटीलागीं जीवा लागलीसे आस । पाहे रात्रीं दिवस वाट तुझी ॥१॥
 
पूर्णिमेचा चंद्र चकोराचें जीवन । तैसें माझें मन वाट पाहे ॥ध्रु.॥
 
दिवाळीच्या मुळा लेंकी आसावली । पाहतसे वाटुली पंढरीची ॥२॥
 
भुकेलिया बाळ अति शोक करी । वाट पाहे परि माउलीची ॥३॥
 
तुका म्हणे मज लागलीसे भूक । धांवूनि श्रीमुख दावीं देवा ॥४॥
 
२८१२
 
आले संत पाय ठेविती मस्तकीं । येहीं उभयलोकीं सरता केलों ॥१॥
 
वंदीन पाउलें लोळेन चरणीं । आजि इच्छाधणी फिटईंल ॥ध्रु.॥
 
अवघीं पूर्व पुण्यें जालीं सानुकूळ । अवघें चि मंगळ संतभेटी ॥२॥
 
तुका म्हणे कृतकृत्य जालों देवा । नेणें परि सेवा डोळां देखें ॥३॥
 
२८१३
 
करीं धंदा परि आवडती पाय । प्रीती सांगों काय नेणां देवा ॥१॥
 
रूप डोळां देखें सदा सर्वकाळ । संपादितों आळ प्रपंचाचा ॥ध्रु.॥
 
नेमून ठेविली कारया कारणीं । आमुचिये वाणी गुण वदे ॥२॥
 
मनासीं उत्कंठा दर्शनाचा हेवा । नाहीं लोभ जीवा धन धान्य ॥३॥
 
उसंतितों पंथ वेठीचिया परी । जीवनसूत्र दोरीपाशीं ओढ ॥४॥
 
तुका म्हणे ऐसें करितों निर्वाण । जीव तुम्हां भिन्न नाहीं माझा ॥५॥
 
२८१४
 
कां रे माझीं पोरें म्हणसील ढोरें । मायबाप खरें काय एक ॥१॥
 
कां रे गेलें म्हणोनि करिसी तळमळ । मिथ्याचि कोल्हाळ मेलियाचा ॥ध्रु.॥
 
कां रे माझें माझें म्हणसील गोत । नो संडविती दूत यमा हातीं ॥२॥
 
कां रे मी बळिया म्हणविसी ऐसा । सरणापाशीं कैसा उचलविसी ॥३॥
 
तुका म्हणे न धरीं भरवसा कांहीं । वेगीं शरण जाई पांडुरंगा ॥४ ॥
 
२८१५
 
अगा करुणाकरा करितसें धांवा । या मज सोडवा लवकरि ॥१॥
 
ऐकोनियां माझीं करुणेचीं वचनें । व्हावें नारायणें उतावीळ ॥ध्रु.॥
 
मागें पुढें अवघा दिसे रिता ठाव । ठेवूनि पायीं भाव वाट पाहें ॥२॥
 
उशीर तो आतां न पाहिजे केला । अहो जी विठ्ठला मायबापा ॥३॥
 
उरलें तें एक हें चि मज आतां । अवघें विचारितां शून्य जालें ॥४॥
 
तुका म्हणे आतां करीं कृपादान । पाउलें समान दावीं डोळां ॥५॥
 
२८१६
 
न मनीं ते ज्ञानी न मनीं ते पंडित । ऐसे परीचे एकएका भावें ॥१॥
 
धातू पोसोनियां आणिकां उपदेश । अंतरीं तो लेश प्रेम नाहीं ॥ध्रु.॥
 
न मनीं ते योगी न मनीं ते हरिदास । दर्शनें बहुवस बहुतां परीचीं ॥२॥
 
तुका म्हणे तयां नमन बाह्यात्कारी । आवडती परी चत्तिशुद्धीचे ॥३॥
 
२८१७
 
कासिया पाषाण पूजिती पितळ । अष्ट धातु खळ भावें विण ॥१॥
 
भाव चि कारण भाव चि कारण । मोक्षाचें साधन बोलियेलें ॥ध्रु.॥
 
काय करिल जपमाळा कंठमाळा । करिशी वेळोवेळां विषयजप ॥२॥
 
काय करिशील पंडित हे वाणी । अक्षराभिमानी थोर होय ॥३॥
 
काय करिशील कुशल गायन । अंतरीं मळीण कुबुद्धि ते ॥४॥
 
तुका म्हणे भाव नाहीं करी सेवा । तेणें काय देवा योग्य होशी ॥५॥
 
२८१८
 
अंतरींचें गोड । राहें आवडीचें कोड ॥१॥
 
संघष्टणें येती अंगा । गुणदोष मनभंगा ॥ध्रु.॥
 
उचिताच्या कळा । नाहीं कळती सकळा ॥२॥
 
तुका म्हणे अभावना । भावीं मूळ तें पतना ॥३॥
 
२८१९
 
शिळा जया देव । तैसा फळे त्याचा भाव ॥१॥
 
होय जतन तें गोड । अंतरा येती नाड ॥ध्रु.॥
 
देव जोडे भावें । इच्छेचें तें प्रेम घ्यावें ॥२॥
 
तुका म्हणे मोड दावी । तैशीं फळें आलीं व्हावीं ॥३॥
 
२८२०
 
कासया जी ऐसा माझे माथां ठेवा । भार तुम्ही देवा संतजन ॥१॥
 
विचित्र विंदानी नानाकळा खेळ । नाचवी पुतळे नारायण ॥ध्रु.॥
 
काय वानरांची अंगींची ते शक्ति । उदका तरती वरी शिळा ॥२॥
 
तुका म्हणे करी निमित्य चि आड । चेष्टवूनि जड दावी पुढें ॥३॥
 
२८२१
 
पायां पडावें हें माझें भांडवल । सरती हे बोल कोठें पायीं ॥१॥
 
तरि हे सलगी कवतुक केलें । लडिवाळ धाकुलें असें बाळ ॥ध्रु.॥
 
काय उणें तुम्हां संताचिये घरीं । विदित या परी सकळ ही ॥२॥
 
तुका म्हणे माझें उचित हे सेवा । नये करूं ठेवाठेवी कांहीं ॥३॥
 
२८२२
 
वदवावी वाणी माझी कृपावंता । वागपुष्प संतां समर्पीशी ॥१॥
 
सर्वसंकटाचा तुम्हां परिहार । घालावा म्यां भार पांडुरंगा ॥ध्रु.॥
 
एकसरें चिंता ठेवूनियां पायीं । जालों उतराईं होतों तेणें ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें जालें अवसान । काया वाचा मन वेचूनियां ॥३॥
 
२८२३
 
नमावे पाय हें माझें उचित । आशीर्वादें हित तुमचिया॥१॥
 
कृपेचा वोरस न समाये पोटीं । म्हणोनि उफराटीं वचनें हीं ॥ध्रु.॥
 
तुमची उष्टावळी हें माझें भोजन । झाडावें अंगण केरपुंजे ॥२॥
 
परि ऐसें पुण्य नाहीं माझें गांठीं । जेणें पडे मिठी पायांसवें ॥३॥
 
तुका म्हणे राहे आठवण चित्ती । ऐशी कृपा संतीं केली तुम्हीं ॥४॥
 
१८२४
 
काय नाहीं माता गौरवीत बाळा । काय नाहीं लळा पाळीत ते ॥१॥
 
काय नाहीं त्याची करीत ते सेवा । काय नाहीं जीवा गोमटें तें ॥ध्रु.॥
 
अमंगळपणें कांटाळा न धरी । उचलोनि करीं कंठीं लावी ॥२॥
 
लेववी आपुले अंगें अळंकार । संतोषाये फार देखोनियां ॥३॥
 
तुका म्हणे स्तुति योग्य नाहीं परी । तुम्हां लाज थोरी अंकिताची ॥४॥
 
२८२५
 
माझिया मीपणावर पडों पाषाण । जळो हें भूषण नाम माझें ।
 
पापा नाहीं पार दुःखाचे डोंगर । जालों ये भूमीसी ओझें ॥१॥
 
काय विटंबना सांगों किती । पाषाण फुटती ऐसें दुःख ।
 
नर नारी सकळ उत्तम चांडाळ । न पाहाती माझें मुख ॥ध्रु.॥
 
काया वाचा मनें अघटित । करणें चर्मचक्षु हात पाय ।
 
निंदा द्वेष घात विश्वासीं व्यभिचार । आणीक सांगों किती काय ॥२॥
 
लक्ष्मीमदें मातें घडले महा दोष । पत्नी दोनी भेदभेद ।
 
पितृवचन घडली अवज्ञा अविचार। कुटिल कचर वादी निंद्य ॥३॥
 
आणीक किती सांगों ते अवगुण । न वळे जिव्हा कांपे मन ।
 
भुतदया उपकार नाहीं शब्दा धीर । विषयीं लंपट हीन ॥४॥
 
संत महानुभाव ऐका हें उत्तरें । अवगुण अविचारें वृद्धि पापा ।
 
तुका म्हणे सरतें करा पांडुरंगीं । शरण आलों मायबापा ॥५॥
 
२८२६
 
फिराविलीं दोनी । कन्या आणि चक्रपाणी ॥१॥
 
जाला आनंदें आनंद । अवतरले गोविंद ॥ध्रु.॥
 
तुटलीं बंधनें । वसुदेवदेवकीचीं दर्शनें ॥२॥
 
गोकुळासी आलें । ब्रम्ह अव्यक्त चांगलें ॥३॥
 
नंद दसवंती । धन्य देखिले श्रीपती ॥४॥
 
निशीं जन्मकाळ । आले अष्टमी गोपाळ ॥५॥
 
आनंदली मही । भार गेला सकळ ही ॥६॥
 
तुका म्हणे कंसा । आट भोविला वळसा ॥७॥
 
२८२७
 
सोडियेल्या गांठी । दरुषणें कृष्णभेटी ॥१॥
 
करिती नारी अक्षवाणें । जीवभाव देती दानें ॥ध्रु.॥
 
उपजल्या काळें । रूपें मोहीलीं सकळें ॥२॥
 
तुका तेथें वारी । एकी आडोनि दुसरी ॥३॥
 
२८२८
 
मुख डोळां पाहे । तैशी च ते उभी राहे ॥१॥
 
केल्याविण नव्हे हातीं । धरोनि आरती परती ॥ध्रु.॥
 
न धरिती मनीं । कांहीं संकोच दाटणी ॥२॥
 
तुका म्हणें देवें । ओस केल्या देहभावें ॥३॥
 
२८२९
 
गोकुळीच्या सुखा । अंतपार नाहीं लेखा ॥१॥
 
बाळकृष्ण नंदा घरीं । आनंदल्या नरनारी ॥ध्रु.॥
 
गुढिया तोरणें । करिती कथा गाती गाणें ॥२॥
 
तुका म्हणे छंदें । येणें वेधिलीं गोविंदें ॥३॥
 
२८३०
 
विटंबिलें भट । दिला पाठीवरी पाट ॥१॥
 
खोटें जाणोनि अंतर । न साहे चि विश्वंभर ॥ध्रु.॥
 
तें चि करी दान । जैसें आइके वचन ॥२॥
 
तुका म्हणे देवें । पूतना शोषियेली जीवें ॥३॥
 
॥५॥
 
२८३१
 
प्रेम देवाचें देणें । देहभाव जाय जेणें । न धरावी मनें । शुद्धी देशकाळाची ॥१॥
 
मुH लज्जाविरहित । भाग्यवंत हरिभक्त। जाले वोसंडत । नामकीर्तिपवाडे ॥ध्रु.॥
 
जोडी जाली अविनाश । जन्मोनि जाले हरिसे दास । त्यांस नव्हे गर्भवास । परब्रम्हीं सौरस ॥२॥
 
हे चि वाहाती संकल्प । पुण्यप्रसंगाचे जप । तुका म्हणे पाप । गांवीं नाहीं हरिजना ॥३॥
 
२८३२
 
तो चि लटिक्यामाजी भला । म्हणे देव म्यां देखिला ॥१॥
 
ऐशियाच्या उपदेशें । भवबंधन कैसें नासे । बुडवी आपणासरिसे । अभिमानें आणिकांस ॥ध्रु.॥
 
आणिक नाहीं जोडा । देव म्हणवितां या मूढा ॥२॥
 
आणिकांचे न मनी साचें । तुका म्हणे या श्रेष्ठांचें ॥३॥
 
२८३३
 
होईंल जाला अंगें देव जो आपण । तयासी हे जन अवघे देव ॥१॥
 
येरांनीं सांगावी रेमट काहाणी । चित्ता रंजवणी करावया ॥ध्रु.॥
 
धाला आणिकांची नेणे तान भूक । सुखें पाहें सुख आपुलिया ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें पाहिजे अनुभव । शब्दाचें गौरव कामा नये ॥३॥
 
२८३४
 
कां न वजावें बैसोनि कथे । ऐसें ऐका हो श्रोते । पांडुरंग तेथें । उभा असे तिष्ठत ॥१॥
 
म्हणऊनि करी धीर । लक्ष लावूनि सादर । भवसिंधुपार । असेल ज्या तरणें ॥ध्रु.॥
 
कथे कांहीं अणुमात्र। नो बोलावें हा वृत्तांत । देवभक्तां चत्ति । समरसीं खंडणा ॥२॥
 
कां वैष्णवा पूजावें । ऐका घेईंल जो भावें । चरणरजा शिवें । वोडविला मस्तक ॥३॥
 
ऐसें जाणा हे निभ्रांत । देव वैष्णवांचा अंकित । अलिप्त अतीत । परमित त्यासाठीं ॥४॥
 
घालोनि लोळणा। तुका आला लोटांगणीं । वंदी पायवणीं । संतचरणींचें माथां ॥५॥
 
२८३५
 
अनुभवें आलें अंगा । तें या जगा देतसें ॥१॥
 
नव्हती हाततुके बोल । मूळ ओल अंतरिंची ॥ध्रु.॥
 
उतरूनि दिलें कशीं । शुद्धरसीं सरे तें ॥२॥
 
तुका म्हणे दुसरें नाहीं । ऐसी ग्वाही गुजरली ॥३॥
 
२८३६
 
साधकाची दशा उदास असावी । उपाधि नसावी अंतर्बाही ॥१॥
 
लोलुपता काय नद्रिेतें जिणावें । भोजन करावें परमित ॥ध्रु.॥
 
एकांती लोकांतीं स्त्रियांशीं वचन । प्राण गेल्या जाण बोलों नये ॥२॥
 
संग सज्जनाचा उच्चार नामाचा । घोष कीर्तनाचा अहर्निशीं ॥३॥
 
तुका म्हणे ऐसा साधनीं जो राहे । तो चि ज्ञान लाहे गुरुकृपा ॥४॥
 
२८३७
 
अंतरींची ज्योती प्रकाशली दीप्ति । मुळींची जे होती आच्छादिली ॥१॥
 
तेथींचा आनंद ब्रम्हांडीं न माये । उपमेशीं काये देऊं सुखा ॥ध्रु.॥
 
भावाचे मथिलें निर्गुण संचलें । तें हें उभें केलें विटेवरी ॥२॥
 
तुरा म्हणे आम्हां ब्रम्हांड पंढरी । प्रेमाची जे थोरी सांठवण ॥३॥
 
२८३८
 
कासया गा मज घातलें संसारीं । चत्ति पायांवरी नाहीं तुझ्या ॥१॥
 
कासया गा मज घातलें या जन्मा । नाहीं तुझा प्रेमा नित्य नवा ॥ध्रु.॥
 
नामाविण माझी वाचा अमंगळ । ऐसा कां चांडाळ निमिऩयेलें ॥२॥
 
तुका म्हणे माझी जळो जळो काया । विठ्ठला सखया वांचूनियां ॥३॥
 
२८३९
 
प्रारब्धें चि जोडे धन । प्रारब्धें चि वाडे मान ॥१॥
 
सोस करिसी वांयां । भज मना पंढरीराया ॥ध्रु.॥
 
प्रारब्धें चि होय सुख। प्रारब्धें चि पावे दुःख ॥२॥
 
प्रारब्धें चि भरे पोट । तुका करीना बोभाट ॥३॥
 
२८४०
 
हीन माझी याति । वरी स्तुती केली संतीं ॥१॥
 
अंगीं वसूं पाहे गर्व । माझें हरावया सर्व ॥ध्रु.॥
 
मी एक जाणता । ऐसें वाटतसे चित्ता ॥२॥
 
राख राख गेलों वांयां । तुका म्हणे पंढरीराया ॥३॥
 
२८४१
 
तपाचे सायास । न लगे घेणें वनवास ॥१॥
 
ऐसें कळलें आम्हां एक । जालों नामाचे धारक ॥ध्रु.॥
 
जाळीं महाकर्में । दावीं निजसुख धर्में ॥२॥
 
तुका म्हणे येणें । कळिकाळ तें ठेंगणें ॥३॥
 
२८४२
 
माता कापी गळा । तेथें कोण राखी बाळा ॥१॥
 
हें कां नेणां नारायणा । मज चाळवितां दिना ॥ध्रु.॥
 
नागवी धावणें । तेथें साह्य व्हावें कोणें ॥२॥
 
राजा सर्व हरी । तेथें दुजा कोण वारी ॥३॥
 
तुझ्या केल्याविण । नव्हे स्थिर वश जन ॥४॥
 
तुका म्हणे हरी । सूत्र तुम्हां हातीं दोरी ॥५॥
 
२८४३
 
गाऊं नेणें परी मी कांहीं गाईंन । शरण जाईंन पांडुरंगा ॥१॥
 
ब्रम्हांडनायक मी त्याचा अंकित । काय यमदूत करिती काळ ॥ध्रु.॥
 
वश्या ज्याच्या नामें तारिली गणिका । अजामेळासारिखा पापरासीं ॥२॥
 
चरणींच्या रजें अहिल्या तारिली । रूपवंत केली कुबजा क्षणें ॥३॥
 
पृथिवी तारिली पाताळासी जातां । तुका म्हणे आतां आम्ही किती ॥४॥
 
२८४४
 
गाजराची पुंगी । तैसे नवे जाले जोगी ॥१॥
 
काय करोनि पठन । केली अहंता जतन ॥ध्रु.॥
 
अल्प असे ज्ञान । अंगीं ताठा अभिमान ॥२॥
 
तुका म्हणे लंड । त्याचें हाणोनि फोडा तोंड ॥३॥
 
२८४५
 
परद्रव्य परनारी । अभिळासूनि नाक धरी ॥१॥
 
जळो तयाचा आचार । व्यर्थ भार वाहे खर ॥ध्रु.॥
 
सोहोर्‍याची स्थिती । क्रोधें विटाळला चित्ती ॥२॥
 
तुका म्हणे सोंग । दावी बाहेरील रंग ॥३॥
 
२८४६
 
टळिा टोपी उंच दावी । जगीं मी एक गोसावी ॥१॥
 
अवघा वरपंग सारा । पोटीं विषयांचा थारा ॥ध्रु.॥
 
मुद्रा लावितां कोरोनि । मान व्हावयासी जनीं ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसे किती । नरका गेले पुढें जाती ॥३॥
 
२८४७
 
ऐसे संत जाले कळीं । तोंडीं तमाखूची नळी ॥१॥
 
स्नानसंध्या बुडविली । पुढें भांग वोडवली ॥ध्रु.॥
 
भांगभुर्का हें साधन । पची पडे मद्यपान ॥२॥
 
तुका म्हणे अवघें सोंग । तेथें कैचा पांडुरंग ॥३॥
 
२८४८
 
जातीची शिंदळी । तिला कोण वंशावळी ॥१॥
 
आपघर ना बापघर । चित्ती मनीं व्यभिचार ॥ध्रु.॥
 
सेजे असोनियां धणी । परद्वार मना आणी ॥२॥
 
तुका म्हणे असील जाती । जातीसाठीं खाती माती ॥३॥
 
२८४९
 
अंधर्‍याची काठी । हिरोनियां कडा लोटी ॥१॥
 
हें कां देखण्या उचित । लाभ किंवा कांहीं हित ॥ध्रु.॥
 
साकर म्हणोनि माती । चाळवूनि द्यावी हातीं ॥२॥
 
तुका म्हणे वाटे । देवा पसरावे सराटे ॥३॥
 
२८५०
 
प्रीतिचिया बोला नाहीं पेसपाड । भलतसें गोड करूनि घेईं ॥१॥
 
तैसें विठ्ठलराया तुज मज आहे । आवडीनें गायें नाम तुझें ॥ध्रु.॥
 
वेडे वांकडे बाळकाचे बोल । करिती नवल मायबाप ॥२॥
 
तुका म्हणे तुज येवो माझी दया । जीवींच्या सखया जिवलगा ॥३॥
 

२८५१
 
माझे मज कळों येती अवगुण । काय करूं मन अनावर ॥१॥
 
आतां आड उभा राहें नारायणा । दयासिंधुपणा साच करीं ॥ध्रु.॥
 
वाचा वदे परी करणें कठीण । इंद्रियां अधीन जालों देवा ॥२॥
 
तुका म्हणे तुझा जैसा तैसा दास । न धरीं उदास मायबापा ॥३॥
 
२८५२
 
वर्णावी ते थोरी एका विठ्ठलाची । कीर्ती मानवाची सांगों नये ॥१॥
 
उदंड चि जाले जन्मोनियां मेले । होऊनियां गेले राव रंक ॥ध्रु.॥
 
त्यांचें नाम कोणी नेघे चराचरीं । साही वेद चारी वर्णिताती ॥२॥
 
अक्षय अढळ चळेना ढळेना । तया नारायणा ध्यात जावें ॥३॥
 
तुका म्हणे तुझी विठ्ठल चित्ती ध्यातां । जन्ममरण व्यथा दूर होती ॥४॥
 
२८५३
 
नको देऊं देवा पोटीं हें संतान । मायाजाळें जाण नाठवसी ॥१॥
 
नको देऊं देवा द्रव्य आणि भाग्य । तो एक उद्वेग होय जीवा ॥२॥
 
तुका म्हणे करीं फकिराचे परी । रात्रदिवस हरि येइल घरा ॥३॥
 
२८५४
 
जोडोनियां धन उत्तम वेव्हारें । उदास विचारें वेच करी ॥१॥
 
उत्तम चि गती तो एक पावेल । उत्तम भोगील जीव खाणी ॥ध्रु.॥
 
परउपकारी नेणें परनिंदा । परस्त्रिया सदा बहिणी माया ॥२॥
 
भूतदया गाईंपशूचें पालन । तान्हेल्या जीवन वनामाजी ॥३॥
 
शांतिरूपें नव्हे कोणाचा वाईंट । वाढवी महत्व वडिलांचें ॥४॥
 
तुका म्हणे हें चि आश्रमाचें फळ । परमपद बळ वैराग्याचें ॥५॥
 
२८५५
 
हरि म्हणतां गति पातकें नासती । कळिकाळ कांपती हरि म्हणतां ॥१॥
 
हरि म्हणतां भक्ति हरि म्हणतां मुक्ति । चुके यातायाती हरि म्हणतां ॥ध्रु.॥
 
तपें अनुष्ठानें न लगती साधनें । तुटती बंधनें हरि म्हणतां ॥२॥
 
तुका म्हणे भावें जपा हरिचें नाम । मग काळयम शरण तुम्हा ॥३॥
 
२८५६
 
नये वांटूं मन । कांहीं न देखावें भिन्न ॥१॥
 
पाय विठोबाचे चित्ती । असों द्यावे दिवसराती ॥ध्रु.॥
 
नये काकुळती । कोणा यावें हरिभक्ति ॥२॥
 
तुका म्हणे साईं । करील कृपेची विठाईं ॥३॥
 
२८५७
 
सकळ देवांचें दैवत । उभें असे रंगा आंत ॥१॥
 
रंगा लुटा माझे बाप । शुद्ध भाव खरें माप ॥ध्रु.॥
 
रंग लुटिला बहुतीं । शुक नारदादि संतीं ॥२॥
 
तुका लुटितां हे रंग । साह्य जाला पांडुरंग ॥३॥
 
२८५८
 
उशीर कां केला । कृपाळुवा विठ्ठला ॥१॥
 
मज दिलें कोणा हातीं । काय मानिली निश्चिंती ॥ध्रु.॥
 
कोठवरी धरूं धीर । आतां मन करूं स्थिर ॥२॥
 
तुका म्हणे जीव । ऐसी भाकितसे कींव ॥३॥
 
२८५९
 
तुका वेडा अविचार । करी बडबड फार ॥१॥
 
नित्य वाचे हा चि छंद । राम कृष्ण हरि गोविंद ॥ध्रु.॥
 
धरी पांडुरंगीं भाव। आणीक नेणें दुजा देव ॥२॥
 
गुरुज्ञान सर्वा ठायीं । दुजें न विचारी कांहीं ॥३॥
 
बोल नाईंके कोणाचे । कथे नागवा चि नाचे ॥४॥
 
संगउपचारें कांटाळे । सुखें भलते ठायीं लोळे ॥५॥
 
कांहीं उपदेशिलें नेणे । वाचे विठ्ठल विठ्ठल म्हणे ॥६॥
 
केला बहुतीं फजित । तरी हें चि करी नित्य ॥७॥
 
अहो पंडितजन । तुका टाकावा थुंकोन ॥८॥
 
२८६०
 
आली सिंहस्थपर्वणी । न्हाव्या भटा जाली धणी॥१॥
 
अंतरीं पापाच्या कोडी । वरिवरि बोडी डोईं दाढी ॥ध्रु.॥
 
बोडिलें तें निघालें । काय पालटलें सांग वहिलें ॥२॥
 
पाप गेल्याची काय खुण । नाहीं पालटले अवगुण ॥३॥
 
भक्तिभावें विण । तुका म्हणे अवघा सीण ॥४॥
 
२८६१
 
तुज घालोनियां पूजितों संपुष्टीं । परि तुझ्या पोटीं चवदा भुवनें ॥१॥
 
तुज नाचऊनि दाखवूं कौतुका । परी रूपरेखा नाहीं तुज ॥ध्रु.॥
 
तुजलागीं आम्ही गात असों गीत । परी तूं अतीत शब्दाहूनि ॥२॥
 
तुजलागीं आम्हीं घातियेल्या माळा । परि तूं वेगळा कतृऩत्वासी ॥३॥
 
तुका म्हणे आतां होऊनि परमित । माझें कांहीं हित विचारावें ॥४॥
 
२८६२
 
पापाची मी राशी । सेवाचोर पायांपाशीं ॥१॥
 
करा दंड नारायणा । माझ्या मनाची खंडणा ॥ध्रु.॥
 
जना हातीं सेवा । घेतों लंडपणें देवा ॥२॥
 
तुझा ना संसार । तुका दोहींकडे चोर ॥३॥
 
२८६३
 
दुडीवरी दुडी । चाले मोकळी गुजरी ॥१॥
 
ध्यान लागो ऐसें हरी । तुझे चरणीं तैशापरी ॥ध्रु.॥
 
आवंतण्याची आस । जैसी लागे दुर्बळासी ॥२॥
 
लोभ्या कळांतराची आस । बोटें मोजी दिवस मास ॥३॥
 
तुका म्हणे पंढरीनाथा । मजला आणिक नको व्यथा ॥४॥
 
२८६४
 
लागोनियां पायां विनवितों तुम्हाला । करें टाळी बोला मुखें नाम ॥१॥
 
विठ्ठल विठ्ठल म्हणा वेळोवेळां । हा सुखसोहळा स्वर्गी नाहीं ॥ध्रु.॥
 
कृष्ण विष्णु हरि गोविंद गोपाळ । मार्ग हा प्रांजळ वैकुंठीचा ॥२॥
 
सकळांसीं येथें आहे अधिकार । कलयुगीं उद्धार हरिनामें ॥३॥
 
तुका म्हणे नामापाशीं चारी मुक्ति । ऐसें बहुग्रंथीं बोलियेलें ॥४॥
 
२८६५
 
लटिकें हासें लटिकें रडें । लटिकें उडें लटिक्यापें॥१॥
 
लटिकें माझें लटिकें तुझें । लटिकें ओझें लटिक्याचें ॥ध्रु.॥
 
लटिकें गायें लटिकें ध्यायें । लटिकें जायें लटिक्यापें ॥३॥
 
लटिका भोगी लटिका त्यागी । लटिका जोगी जग माया ॥३॥
 
लटिका तुका लटिक्या भावें । लटिकें बोले लटिक्यासवें ॥४॥
 
२८६६.
 
जालों म्हणती त्याचें मज वाटे आश्चर्य । ऐका नव्हे धीर वचन माझें ॥१॥
 
शिजलिया अन्ना ग्वाही दांत हात । जिव्हेसी चाखत न कळे कैसें ॥ध्रु.॥
 
तापलिया तेली बावन चंदन । बुंद एक क्षण शीतळ करी ॥२॥
 
पारखी तो जाणे अंतरींचा भेद । मूढजना छंद लावण्यांचा ॥३॥
 
तुका म्हणे कसीं निवडे आपण । शुद्ध मंद हीन जैसें तैसें ॥४॥
 
२८६७
 
हे चि थोर भक्ति आवडती देवा । संकल्पावी माया संसाराची ॥१॥
 
ठेविलें अनंतें तैसें चि राह वें । चित्ती असों द्यावें समाधान ॥ध्रु.॥
 
वाहिल्या उद्वेग दुःख चि केवळ । भोगणें तें फळ संचिताचें ॥२॥
 
तुका म्हणे घालूं तयावरी भार । वाहूं हा संसार देवा पायीं ॥३॥
 
२८६८
 
जन्मा येणें घडे पातकाचे मूळें । संचिताचें फळ आपुलिया ॥१॥
 
मग वांयांविण दुःख वाहों नये । रुसोनियां काय देवावरी ॥ध्रु.॥
 
ठाउका चि आहे संसार दुःखाचा । चित्ती सीण याचा वाहों नये ॥२॥
 
तुका म्हणे नाम त्याचें आठवावें । तेणें विसरावें जन्मदुःख ॥३॥
 
२८६९
 
आतां माझे नका वाणूं गुण दोष । करितों उपदेश याचा कांहीं ॥१॥
 
मानदंभासाठीं छळीतसें कोणा । आण या चरणां विठोबाची ॥२॥
 
तुका म्हणे हें तों ठावें पांडुरंगा । काय कळे जगा अंतरींचें ॥३॥
 
२८७०
 
काय माझें नेती वाईंट म्हणोन । करूं समाधान कशासाटीं ॥१॥
 
काय मज लोक नेती परलोका । जातां कोणा एका निवारेल ॥ध्रु.॥
 
न म्हणें कोणासी उत्तम वाईंट । सुखें माझी कूट खावो मागें ॥२॥
 
सर्व माझा भार असे पांडुरंगा । काय माझें जगासवें काज ॥३॥
 
तुका म्हणे माझें सर्व ही साधन । नामसंकीर्त्तन विठोबाचें ॥४॥
 
देवांनीं स्वामींस चिंचवडास नेलें होतें ते अभंग, आरत्या ॥ १३ ॥
 
२८७१
 
वांजा गाईं दुभती । देवा ऐसी तुझी ख्याति ॥१॥
 
ऐसें मागत नाहीं तुज । चरण दाखवावे मज ॥ध्रु.॥
 
चातक पाखरूं । त्यासी वर्षे मेघधारु ॥
 
पक्षी राजहंस । अमोलिक मोतीं त्यास॥३॥
 
तुका म्हणे देवा । कां गा खोचलासी जीवा ॥४॥
 
२८७२.
 
परतें मी आहें सहज चि दुरी । वेगळें भिकारी नामरूपा ॥१॥
 
न लगे रुसावें धरावा संकोच । सहज तें नीच आलें भागा ॥ध्रु.॥
 
पडिलिये ठायीं उच्छिष्ट सेवावें । आरते तें चि देवें केलें ऐसें ॥२॥
 
तुका म्हणे तुम्ही आम्हां जी वेगळे । केलेती निराळे द्विज देवें ॥३॥
 
२८७३
 
चिंतामणिदेवा गणपतीसी आणा । करवावें भोजना दुजे पात्रीं ॥१॥
 
देव म्हणती तुक्या एवढी कैची थोरी । अभिमानाभीतरी नागवलों ॥ध्रु.॥
 
वाडवेळ जाला सिळे जालें अन्न । तटस्थ ब्राम्हण बैसलेती ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा तुमच्या सुकृतें । आणीन त्वरित मोरयासी ॥३॥
 
२८७४
 
भोक्ता नारायण लक्षुमीचा पति । म्हणोनि प्राणाहुती घेतलिया ॥१॥
 
भर्ता आणि भोक्ता कर्त्ता आणि करविता । आपण सहजता पूर्णकाम ॥ध्रु.॥
 
विश्वंभर कृपादृष्टी सांभाळीत । प्रार्थना करीत ब्राम्हणांची ॥२॥
 
कवळोकवळीं नाम घ्या गोविंदाचें । भोजन भक्तांचें तुका म्हणे ॥३॥
 
२८७५
 
माझा स्वामी तुझी वागवितो लात । तेथें मी पतित काय आलों ॥१॥
 
तीथॉ तुमच्या चरणीं जाहालीं निर्मळ । तेथें मी दुर्बळ काय वाणूं ॥२॥
 
तुका म्हणे तुम्ही देवा द्विजवंद्य । मी तों काय निंद्य हीन याति ॥३॥
 
२८७६
 
वंदिलें वंदावें जीवाचिये साटीं । किंवा बरी तुटी आरंभीं च ॥१॥
 
स्वहिताची चाड ते ऐका हे बोल । अवघें चि मोल धीरा अंगीं ॥ध्रु.॥
 
सिंपिलें तें रोंप वरीवरी बरें । वाळलिया वरी कोंभ नये ॥२॥
 
तुका म्हणे टाकीघायें देवपण । फुटलिया जन कुला पुसी ॥३॥
 
२८७७
 
आम्हां विष्णुदासां हें चि भांडवल । अवघा विठ्ठल धन वत्ति ॥१॥
 
वाणी नाहीं घ्यावें आपुलिया हातें । करोनियां चित्ती समाधान ॥२॥
 
तुका म्हणे द्रव्य मेळविलें मागें । हें तों कोणासंगें आलें नाहीं ॥३॥
 
२८७८
 
सुखाचे व्यवहारीं सुखलाभ जाला । आनंदें कोंदला मागें पुढें ॥१॥
 
संगती पंगती देवासवें घडे । नित्यानित्य पडे तें चि सांचा ॥ध्रु.॥
 
समर्थचे घरीं सकळ संपदा । नाहीं तुटी कदा कासयाची ॥२॥
 
तुका म्हणे येथें लाभाचिया कोटी । बहु वाव पोटीं समर्थाचे ॥३॥
 
२८७९
 
काय देवें खातां घेतलें हातींचें । आलें हें तयाचें थोर भय ॥१॥
 
म्हणतां गजरें राम एकसरें । जळती पापें थोरें भयधाकें ॥ध्रु.॥
 
काय खोळंबले हात पाय अंग । नाशिलें हें सांग रूप काय ॥२॥
 
कोण लोकीं सांगा घातला बाहेरी । म्हणतां हरि हरि तुका म्हणे ॥३॥
 
२८८०
 
उत्तम त्या याति । देवा शरण अनन्यगति ॥१॥
 
नाहीं दुजा ठाव । कांहीं उत्तम मध्यम भाव ॥ध्रु.॥
 
उमटती ठसे । ब्रम्हप्राप्ति अंगीं दिसे ॥२॥
 
भाविक विश्वासी ।तुका म्हणे नमन त्यांसी ॥३॥
 
॥१०॥
 
२८८१
 
ज्यासी नावडे एकादशी । तो जिता चि नरकवासी ॥१॥
 
ज्यासी नावडे हें व्रत । त्यासी नरक तो ही भीत ॥ध्रु.॥
 
ज्यासी मान्य एकादशी । तो जिता चि मुक्तवासी ॥२॥
 
ज्यासी घडे एकादशी । जाणें लागे विष्णुपाशीं ॥३॥
 
तुका म्हणे पुण्यराशी । तो चि करी एकादशी ॥४॥
 
२८८२
 
मुंगी होउनि साकर खावी । निजवस्तूची भेटी घ्यावी॥१॥
 
वाळवंटी साकर पडे । गज येउनि काय रडे ॥ध्रु.॥
 
जाला हरिदास गोसांवी । अवघी मायिक क्रिया दावी ॥२॥
 
पाठ पाठांतरिक विद्या । जनरंजवणी संध्या ॥३॥
 
प्रेम नसतां अंगा आणी । दृढ भाव नाहीं मनीं ॥४॥
 
ब्रम्हज्ञान वाचे बोले । करणी पाहातां न निवती डोळे ॥५॥
 
मिथ्या भगल वाढविती । आपुली आपण पूजा घेती ॥६॥
 
तुका म्हणे धाकुटें व्हावें । निजवस्तूसी मागुनि घ्यावें ॥७॥
 
२८८३
 
भय हरिजनीं । कांहीं न धरावें मनीं ॥१॥
 
नारायण ऐसा सखा । काय जगाचा हा लेखा ॥ध्रु.॥
 
चित्ती वत्ति हेवा । समर्पून राहा देवा ॥२॥
 
तुका म्हणे मन । असों द्यावें समाधान ॥३॥
 
२८८४
 
आयुष्य मोजावया बैसला मापारी । तूं कां रे वेव्हारी संसाराचा ॥१॥
 
नेईंल ओढोनि ठाउकें नसतां । न राहे दुश्चिता हरिविण ॥ध्रु.॥
 
कठीण हें दुःख यम जाचतील । कोण सोडवील तया ठायीं ॥२॥
 
राहतील दुरी सज्जन सोयरीं । आठवीं श्रीहरी लवलाहीं ॥३॥
 
तुका म्हणे किती करिसी लंडायी । होईंल भंडाईं पुढें थोर ॥४॥
 
२८८५
 
होऊं नको कांहीं या मना आधीन । नाइकें वचन याचें कांहीं ॥१॥
 
हटियाची गोष्टी मोडून टाकावी । सोईं ही धरावी विठोबाची ॥ध्रु.॥
 
आपुले आधीन करूनियां ठेवा । नाहीं तरि जीवा घातक हें ॥२॥
 
तुका म्हणे जाले जे मना आधीन । तयांसी बंधन यम करी ॥३॥
 
२८८६
 
नामाविण काय वाउगी चावट । वांयां वटवट हरीविण ॥१॥
 
फुकट चि सांगे लोकाचिया गोष्टी । राम जगजेठी वाचे नये ॥ध्रु.॥
 
मेळवूनि चाट करी सुरापान । विषयांच्या गुणें माततसे ॥२॥
 
बैसोनि टवाळी करी दुजयाची । नाहीं गोविंदाची आठवण ॥३॥
 
बळें यम दांत खाय तयावरी । जंव भरे दोरी आयुष्याची ॥४॥
 
तुका म्हणे तुला सोडवील कोण । नाहीं नारायण आठविला ॥५॥
 
२८८७
 
संत गाती हरिकीर्त्तनीं । त्यांचें घेइन पायवणी ॥१॥
 
हें चि तप तीर्थ माझें । आणीक मी नेणें दुजें ॥ध्रु.॥
 
काया कुरवंडी करीन । संत महंत ओंवाळीन ॥२॥
 
संत महंत माझी पूजा । अनुभाव नाहीं दुजा ॥३॥
 
तुका म्हणे नेणें कांहीं । अवघें आहे संतापायीं ॥४॥
 
२८८८
 
जालें भांडवल । अवघा पिकला विठ्ठल ॥१॥
 
आतां वाणी काशासाटीं । धीर धरावा च पोटीं ॥ध्रु.॥
 
आपुल्या संकोचें । म्हणऊनि तेथें टांचे ॥२॥
 
घेतों खर्‍या मापें । तुका देखोनियां सोपें ॥३॥
 
२८८९
 
शुद्ध ऐसें ब्रम्हज्ञान । करा मन सादर ॥१॥
 
रवि रसां सकळां शोषी । गुणदोषीं न लिंपे ॥ध्रु.॥
 
कोणासवें नाहीं चोरी । सकळांवरी समत्व ॥२॥
 
सत्य तरी ऐसें आहे । तुका पाहे उपदेशीं ॥३॥
 
२८९०
 
अग्नि हा पाचारी कोणासी साक्षेपें । हिंवें तो चि तापे जाणोनियां ॥१॥
 
उदक म्हणे काय या हो मज प्यावें । तृषित तो धांवे सेवावया ॥ध्रु.॥
 
काय वस्त्र म्हणे यावो मज नेसा । आपुले स्वइच्छा जग वोढी ॥२॥
 
तुक्यास्वामी म्हणे काय मज स्मरा । आपुल्या उद्धारा लागूनियां ॥३॥
 
२८९१
 
भक्त देवाघरचा सुना । देव भक्ताचा पोसणा ॥१॥
 
येर येरां जडलें कैसें । जीवा अंगें जैसें तैसें ॥ध्रु.॥
 
देव भक्ताची कृपाळु माता । भक्त देवाचा जनिता ॥२॥
 
तुका म्हणे अंगें । एक एकाचिया संगें ॥३॥
 
२८९२
 
बरवयांबरवंट । विटे चरण सम नीट ॥१॥
 
ते म्या हृदयीं धरिले । तापशमन पाउलें ॥ध्रु.॥
 
सकळां तीर्थां अधिष्ठान । करी लक्षुमी संवाहन ॥२॥
 
तुका म्हणे अंतीं । ठाव मागितला संतीं ॥३॥
 
२८९३
 
मासं चर्म हाडें । देवा अवघीं च गोडें ॥१॥
 
जे जे हरिरंगीं रंगले । कांहीं न वचे वांयां गेले ॥ध्रु.॥
 
वेद खाय शंखासुर । त्याचें वागवी कलिवर ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसा । बराडी हा भक्तिरसा ॥३॥
 
२८९४
 
कोणा चिंता आड । कोणा लोकलाज नाड ॥१॥
 
कैंचा राम अभागिया । करी कटकट वांयां ॥ध्रु.॥
 
स्मरणाचा राग । क्रोधें विटाळलें अंग ॥२॥
 
तुका म्हणे जडा । काय चाले या दगडा ॥३॥
 
२८९५
 
आपुलिया काजा । आम्हीं सांडियेलें लाजा ॥१॥
 
तुम्हां असों जागवीत । आपुलें आपुले हित ॥ध्रु.॥
 
तुम्ही देहशून्य । आम्हां कळे पाप पुण्य ॥२॥
 
सांगायासी लोकां । उरउरीत उरला तुका ॥३॥
 
२८९६
 
मायबापें केवळ काशी । तेणें न वजावें तीर्थासी ॥१॥
 
पुंडलीकें काय केलें । परब्रम्ह उभें ठेलें ॥ध्रु.॥
 
तैसा होई सावधान । हृदयीं धरीं नारायण ॥२॥
 
तुका म्हणे मायबापें । अवघीं देवाचीं स्वरूपें ॥३॥
 
२८९७
 
सत्य आम्हां मनीं । नव्हों गाबाळाचे धनी ॥१॥
 
ऐसें जाणा रे सकळ । भरा शुद्ध टांका मळ ॥ध्रु.॥
 
देतों तीक्ष्ण उत्तरें । पुढें व्हावयासी बरें ॥२॥
 
तुका म्हणे बरें घडे । देशोदेशीं चाले कोडें ॥३॥
 
२८९८
 
शिकवूनि हित । सोयी लावावे हे नीत ॥१॥
 
त्याग करूं नये खरें । ऐसें विचारावें बरें ॥ध्रु.॥
 
तुमचिया तोंडें । धर्माधर्म चि खंडे ॥२॥
 
मजसाटीं देवा । कां हो लपविला हेवा ॥३॥
 
जाला सावधान । त्यासी घालावें भोजन ॥४॥
 
तुका म्हणे पिता । वरी बाळाच्या तो हिता ॥५॥
 
२८९९
 
सुख सुखा भेटे । मग तोडिल्या न तुटे ॥१॥
 
रविरिश्मकळा । नये घालितां पैं डोळां ॥ध्रु.॥
 
दुरि तें जवळी । स्नेहें आकाशा कवळी ॥२॥
 
तुका म्हणे चत्ति । माझें पायीं अखंडित ॥३॥
 
२९००
 
तुम्हां न पडे वेच । माझा सरेल संकोच ॥१॥
 
फुकासाटीं जोडे यश । येथें कां करा आळस ॥ध्रु.॥
 
कृपेचें भुकेलें । होय जीवदान केलें ॥२॥
 
तुका म्हणे शिकविलें । माझें ऐकावें विठ्ठलें ॥३॥
 

२९०१
 
लोक म्हणती मज देव । हा तों अधर्म उपाव ॥१॥
 
आतां कळेल तें करीं । सीस तुझे हातीं सुरी ॥ध्रु.॥
 
अधिकार नाहीं । पूजा करिती तैसा कांहीं ॥२॥
 
मन जाणे पापा । तुका म्हणे मायबापा ॥३॥
 
२९०२
 
एका म्हणे भलें । आणिका सहज चि निंदिलें ॥१॥
 
कांहीं न करितां आयास । सहज घडले ते दोष ॥ध्रु.॥
 
बरें वाइटाचें । नाहीं मज कांहीं साचें ॥२॥
 
तुका म्हणे वाणी । खंडोनि राहावें चिंतनीं ॥३॥
 
२९०३
 
आणिलें सेवटा । आतां कामा नये फांटा ॥१॥
 
मज आपुलेंसें म्हणा । उपरि या नारायणा ॥ध्रु.॥
 
वेचियेली वाणी । युक्ति अवघी चरणीं ॥२॥
 
तुका धरी पाय । क्षमा करवूनि अन्याय ॥३॥
 
२९०४
 
न करा टांचणी । येथें कांहीं आडचणी ॥१॥
 
जिव्हा अमुप करी माप । विठ्ठल पिकला माझा बाप ॥२॥
 
तुका म्हणे सर्वकाळ । अवघा गोविंद गोपाळ ॥३॥
 
२९०५
 
तुझ्या नामाची आवडी । आम्ही विठो तुझीं वेडीं ॥१॥
 
आतां न वजों अणिकां ठायां । गाऊं गीत लागों पायां ॥ध्रु.॥
 
काय वैकुंठ बापुडें । तुझ्या प्रेमासुखापुढें ॥२॥
 
संतसमागममेळे । प्रेमसुखाचा सुकाळ ॥३॥
 
तुका म्हणे तुझ्या पायीं । जन्ममरणा ठाव नाहीं ॥४॥
 
२९०६
 
साकरेच्या योगें वर्ख । राजा कागदातें देखे ॥१॥
 
तैसें आम्हां मानुसपण । रामनाम केण्यागुणें ॥ध्रु.॥
 
फिरंगीच्या योगें करी । राजा काष्ठ हातीं धरी ॥२॥
 
रत्नकनका योगें लाख । कंठीं धरिती श्रीमंत लोक ॥३॥
 
देवा देवपाट देव्हार्‍यावरी बैसे स्पष्ट ॥४॥
 
ब्रम्हानंदयोगें तुका । पढीयंता सज्जन लोकां ॥५॥
 
२९०७
 
धनवंतालागीं । सर्वमान्यता आहे जगीं ॥१॥
 
माता पिता बंधु जन । सर्व मानिती वचन ॥ध्रु.॥
 
जव मोठा चाले धंदा । तंव बहिण म्हणे दादा ॥२॥
 
सदा शृंगारभूषणें । कांता लवे बहुमानें ॥३॥
 
तुका म्हणे धन । भाग्य अशाश्वत जाण ॥४॥
 
२९०८
 
न विचारितां ठायाठाव । काय भुंके तो गाढव ॥१॥
 
केला तैसा लाहे दंड । खळ अविचारी लंड ॥ध्रु.॥
 
करावें लाताळें । ऐसें नेणे कोण्या काळें ॥२॥
 
न कळे उचित । तुका म्हणे नीत हित ॥३॥
 
२९०९
 
कंठ नामसिका । आतां कळिकाळासी धका ॥१॥
 
रोखा माना कीं सिका माना । रोखा सिका तत्समाना ॥ध्रु.॥
 
रोखा न मना सिका न मना । जतन करा नाककाना ॥२॥
 
सिका न मनी रावण । त्याचें केलें निसंतान ॥३॥
 
सिका मानी हळाहळ । जालें सर्वांगीं शीतळ ॥४॥
 
तुका म्हणे नाम सिका । पटीं बैसलों निजसुखा ॥५॥
 
२९१०
 
भूतीं देव म्हणोनि भेटतों या जना । नाहीं हे भावना नरनारी ॥१॥
 
जाणे भाव पांडुरंग अंतरींचा । नलगे द्यावा साचा परिहार ॥ध्रु.॥
 
दयेसाटीं केला उपाधिपसारा । जड जीवा तारा नाव कथा ॥२॥
 
तुका म्हणे नाहीं पडत उपवास । फिरतसे आस धरोनियां ॥३॥
 
२९११
 
हारपल्याची नका चित्ती । धरूं खंती वांयां च ॥१॥
 
पावलें तें म्हणा देवा । सहज सेवा या नांवें ॥ध्रु.॥
 
होणार तें तें भोगें घडे । लाभ जोडे संकल्पें ॥२॥
 
तुका म्हणे मोकळें मन । अवघें पुण्य या नांवें ॥३॥
 
२९१२
 
नेसणें आलें होतें गर्‍या । लोक रर्‍या करिती ॥१॥
 
आपणियां सावरिलें । जग भलें आपण ॥ध्रु.॥
 
संबंध तो तुटला येणें । जागेपणें चेष्टाचा ॥२॥
 
भलती सेवा होती अंगें । बारस वेगें पडिलें ॥३॥
 
सावरिलें नीट वोजा । दृष्टीलाजा पुढिलांच्या ॥४॥
 
बरे उघडिले डोळे । हळहळेपासूनि ॥५॥
 
तुका म्हणे विटंबना । नारायणा चुकली ॥६॥
 
२९१३
 
जिव्हा जाणे फिकें मधुर क्षार । येर मास पर हातास न कळे ॥१॥
 
देखावें नेत्रीं बोलावें मुखें । चित्ता सुखदुःखें कळों येती ॥ध्रु.॥
 
परिमळासी घ्राण ऐकती श्रवण । एकाचे कारण एका नव्हे ॥२॥
 
एकदेहीं भिन्न ठेवियेल्या कळा । नाचवी पुतळा सूत्रधारी ॥३॥
 
तुका म्हणे ऐशी जयाची सत्ता । कां तया अनंता विसरलेती ॥४॥
 
२९१४
 
न लगे द्यावा जीव सहज चि जाणार । आहे तो विचार जाणा कांहीं ॥१॥
 
मरण जो मागे गाढवाचा बाळ । बोलिजे चांडाळ शुद्ध त्यासी ॥२॥
 
तुका म्हणे कई होईंल स्वहित । निधान जो थीत टाकुं पाहे ॥३॥
 
२९१५
 
मोल वेचूनियां धुंडिती सेवका । आम्ही तरी फुका मागों बळें ॥१॥
 
नसतां जवळी हित फार करूं । जीव भाव धरूं तुझ्या पायीं ॥ध्रु.॥
 
नेदूं भोग आम्ही आपुल्या शरीरा । तुम्हांसी दातारा व्हावें म्हूण ॥२॥
 
कीर्ती तुझी करूं आमुचे सायास । तूं का रे उदास पांडुरंगा ॥३॥
 
तुका म्हणे तुज काय मागों आम्ही । फुकाचे कां ना भी म्हणसी ना ॥४॥
 
२९१६
 
काय लवण कळिकेविण । एके क्षीण सागरा ॥१॥
 
मां हे येवढी अडचण । नारायणीं मजविण ॥ध्रु.॥
 
कुबेरा अटाहासे जोडी । काय कवडी कारणें ॥२॥
 
तुका म्हणे काचमणि । कोण गणी भांडारी ॥३॥
 
२९१७
 
तुज मज नाहीं भेद । केला सहज विनोद ॥१॥
 
तूं माझा आकार । मी तों तूं च निर्धार ॥ध्रु.॥
 
मी तुजमाजी देवा । घेसी माझ्या अंगें सेवा ॥२॥
 
मी तुजमाजी अचळ । मजमाजी तुझें बळ ॥३॥
 
तूं बोलसी माझ्या मुखें । मी तों तुजमाजी सुखें ॥४॥
 
तुका म्हणे देवा । विपरीत ठायीं नांवा ॥५॥
 
२९१८
 
वैराग्याचें भाग्य । संतसंग हा चि लाग ॥१॥
 
संतकृपेचे हे दीप । करी साधका निष्पाप ॥ध्रु.॥
 
तो चि देवभक्त । भेदाभेद नाहीं ज्यांत ॥२॥
 
तुका प्रेमें नाचे गाये । गाणियांत विरोन जाये ॥३॥
 
२९१९
 
जप तप ध्यान न लगे धारणा । विठ्ठलकीर्त्तनामाजी सर्व ॥१॥
 
राहें माझ्या मना दृढ या वचनीं । आणिक तें मनीं न धरावें ॥ध्रु.॥
 
कीर्तनसमाधि साधन ते मुद्रा । राहतील थारा धरोनियां ॥२॥
 
तुका म्हणे मुक्ति हरिदासांच्या घरीं । वोळगती चारी ॠद्धिसिद्धि ॥३॥
 
२९२०
 
नाहीं तुज कांहीं मागत संपत्ती । आठवण चित्ती असों द्यावी ॥१॥
 
सरलिया भोग येईंन सेवटीं । पायापें या भेटी अनुसंधानें ॥ध्रु.॥
 
आतां मजसाटीं याल आकारास । रोकडी हे आस नाहीं देवा ॥२॥
 
तुका म्हणे मुखीं असो तुझें नाम । देईंल तो श्रम देवो काळ ॥३॥
 
२९२१
 
हितावरी यावें । कोणी बोलिलों या भावें ॥१॥
 
नव्हे विनोदउत्तर । केले रंजवाया चार ॥ध्रु.॥
 
केली अटाअटी । अक्षरांची देवासाटीं ॥२॥
 
तुका म्हणे खिजों । नका जागा येथें निजों ॥३॥
 
२९२२
 
संचित प्रारब्ध क्रियमाण । अवघा जाला नारायण ॥१॥
 
नाहीं आम्हांसी संबंधु । जरा मरण कांहीं बाधु ॥ध्रु.॥
 
द्वैताद्वैतभावें । अवघें व्यापियेलें देवें ॥२॥
 
तुका म्हणे हरि । आम्हांमाजी क्रीडा करी ॥३॥
 
२९२३
 
नेणे करूं सेवा । पांडुरंगा कृपाळुवा ॥१॥
 
धांवें बुडतों मी काढीं । सत्ता आपुलिया ओढीं ॥ध्रु.॥
 
क्रियाकर्महीन । जालों इंद्रियां अधीन ॥२॥
 
तुका विनंती करी । वेळोवेळां पाय धरी ॥३॥
 
२९२४
 
जयापासोनि सकळ । महीमंडळ जालें ॥१॥
 
तो एक पंढरीचा राणा । नये श्रुती अनुमाना ॥ध्रु.॥
 
विवादती जयासाठीं । जगजेटी तो विठ्ठल ॥२॥
 
तुका म्हणे तो आकळ । आहे सकळव्यापक ॥३॥
 
२९२५
 
नाहीं रूप नाहीं नांव । नाहीं ठाव धराया ॥१॥
 
जेथें जावें तेथें आहे । विठ्ठल मायबहीण ॥ध्रु.॥
 
नाहीं आकार विकार । चराचर भरलेंसे ॥२॥
 
नव्हे निर्गुण सगुण । जाणे कोण तयासी ॥३॥
 
तुका म्हणे भावाविण । त्याचें मन वोळेना ॥४॥
 
२९२६
 
आहे सकळां वेगळा । खेळे कळा चोरोनि ॥१॥
 
खांबसुत्राचिये परी । देव दोरी हालवितो ॥ध्रु.॥
 
आपण राहोनि निराळा । कैसी कळा नाचवी ॥२॥
 
जेव्हां असुडितो दोरी । भूमीवरी पडे तेव्हां ॥३॥
 
तुका म्हणे तो जाणावा । सखा करावा आपुला ॥४॥
 
२९२७
 
आतां पुढें मना । चाली जाली नारायणा ॥१॥
 
येथें राहिलें राहिलें । कैसें गुंतोनि उगलें ॥ध्रु.॥
 
भोवतें भोंवनी । आलियांची जाली धणी ॥२॥
 
तुका म्हणे रंग रंग । रंगलें पांडुरंगे ॥३॥
 
२९२८
 
आळस पाडी विषयकामीं । शक्ती देई तुझ्या नामीं ॥१॥
 
हे चि विनवणी विनवणी । विनविली धरा मनीं ॥ध्रु.॥
 
आणिक वचना मुकी वाणी । तुमच्या गर्जो द्यावी गुणीं ॥२॥
 
तुका म्हणे पाय डोळां । पाहें एरवी अंधळा ॥३॥
 
२९२९
 
कोण वेची वाणी । आतां क्षुल्लका कारणीं ॥१॥
 
आतां हें चि काम करूं । विठ्ठल हृदयांत धरूं ॥ध्रु.॥
 
नेंदाविया वृत्ति । आतां उठों चि बहुती ॥२॥
 
उपदेश लोकां । करूनी वेडा होतो तुका ॥३॥
 
२९३०
 
मागेन तें एक तुज । देई विचारोनि मज ॥१॥
 
नको दुर्जनांचा संग । क्षणक्षणा चित्तभंग ॥ध्रु.॥
 
जन्म घेईंन मी नाना । बहु सोसीन यातना ॥२॥
 
रंक होईंन दीनांचा । घायें देहपात साचा ॥३॥
 
तुका म्हणे हें चि आतां । देई देई तूं सर्वथा ॥४॥
 
२९३१
 
जाणसी उचित । पांडुरंगा धर्मनीत ॥१॥
 
तरि म्यां बोलावें तें काईं । सरे ऐसें तुझे पायीं ॥ध्रु.॥
 
पालटती क्षणें । संचितप्रारब्धक्रियमाण ॥२॥
 
तुका म्हणे सत्ता । होसी सकळ करिता ॥३॥
 
२९३२
 
तुम्ही कांटाळलां तरी । आम्हां न सोडणें हरी ॥१॥
 
जावें कवणिया ठाया । सांगा विनवितों पायां ॥ध्रु.॥
 
केली जिवा साटी । आतां सुखें लागा पाठी ॥२॥
 
तुका म्हणे ठाव । न सोडणें हा चि भाव ॥३॥
 
२९३३
 
येउनि संसारीं । मी तों एक जाणें हरी ॥१॥
 
नेणें आणिक कांहीं धंदा । नित्य ध्यातसें गोविंदा ॥ध्रु.॥
 
कामक्रोधलोभस्वार्थ । अवघा माझा पंढरिनाथ ॥२॥
 
तुका म्हणे एक । धणी विठ्ठल मी सेवक ॥३॥
 
२९३४
 
सर्वपक्षीं हरि साहेसखा जाला । ओल्या अंगणीच्या कल्पलता त्याला ॥१॥
 
सहजचाली चालतां पायवाटे । चिंतामणींसमान होती गोटे ॥२॥
 
तुका तरी सहज बोले वाणी । त्याचे घरीं वेदांत वाहे पाणी ॥३॥
 
२९३५
 
काय पुण्य ऐसें आहे मजपाशीं । तांतडी धांवसी पांडुरंगा ॥१॥
 
काय ऐसा भक्त वांयां गेलों थोर । तूं मज समोर होसी वेगा ॥ध्रु.॥
 
काय कष्ट माझे देखिली चाकरी । तो तूं झडकरी पाचारिशी ॥२॥
 
कोण मी नांवाचा थोर गेलों मोटा । अपराधी करंटा नारायणा ॥३॥
 
तुका म्हणे नाहीं ठाउकें संचित । येणें जन्महित नाहीं केलें ॥४॥
 
२९३६
 
आमुचिया भावें तुज देवपण । तें कां विसरोन राहिलासी ॥१॥
 
समर्थासी नाहीं उपकारस्मरण । दिल्या आठवण वांचोनियां ॥ध्रु.॥
 
चळण वळण सेवकाच्या बळें । निर्गुणाच्यामुळें सांभाळावें ॥२॥
 
तुका म्हणे आतां आलों खंडावरी । प्रेम देउनि हरी बुझवावें ॥३॥
 
२९३७
 
आम्ही मेलों तेव्हां देह दिला देवा । आतां करूं सेवा कोणाची ॥१॥
 
सूत्रधारी जैसा हालवितो कळा । तैसा तो पुतळा नाचे छंदें ॥ध्रु.॥
 
बोलतसें जैसें बोलवितो देव । मज हा संदेह कासयाचा ॥२॥
 
पाप पुण्य ज्याचें तो चि जाणें कांहीं । संबंध हा नाहीं आम्हांसवें ॥३॥
 
तुका म्हणे तुम्ही आइका हो मात । आम्ही या अतीत देहाहूनी ॥४॥
 
२९३८
 
लागों नेदीं बोल पायां तुझ्या हरी । जीव जावो परि न करीं आण ॥१॥
 
परनारी मज रखुमाईंसमान । वमनाहूनि धन नीच मानीं ॥२॥
 
तुका म्हणे याची लाज असे कोणा । सहाकारी दीना ज्याची तया ॥३॥
 
२९३९
 
हे चि भेटी साच रूपाचा आठव । विसावला जीव आवडीपें ॥१॥
 
सुखाचें भातुकें करावें जतन । सेविल्या ताहान भूक जाय ॥ध्रु.॥
 
दुरील जवळी आपण चि होतें । कवळिलें चित्ते जिवापासीं ॥२॥
 
तुका म्हणे नाम घेतों वेळोवेळां । होतील सकळा शीतळा नाडी ॥३॥
 
२९४०
 
आपुलिया बळें नाहीं मी बोलत । सखा भगवंत वाचा त्याची ॥१॥
 
साळुंकी मंजूळ बोलतसे वाणी । शिकविता धणी वेगळाची ॥ध्रु.॥
 
काय म्यां पामरें बोलावीं उत्तरें । परि त्या विश्वंभरें बोलविलें ॥२॥
 
तुका म्हणे त्याची कोण जाणे कळा । चालवी पांगळा पायांविण ॥३॥
 
२९४१
 
हित सांगे तेणें दिलें जीवदान । घातकी तो जाण मनामागें ॥१॥
 
बळें हे वारावे अधर्म करितां । अंधळें चालतां आडरानें ॥ध्रु.॥
 
द्रव्य देऊनियां धाडावें तीर्थासी । नेदावें चोरासी चंद्रबळ ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसें आहे हें पुराणीं । नाहीं माझी वाणी पदरींची ॥३॥
 
२९४२
 
ऐसा घेई कां रे संन्यास । करीं संकल्पाचा नास ॥१॥
 
मग तूं राहें भलते ठायीं । जनीं वनीं खाटे भोईं ॥ध्रु.॥
 
तोडीं जाणिवेची कळा । होई वृत्तीसी वेगळा ॥२॥
 
तुका म्हणणे नभा । होई आणुचा ही गाभा ॥३॥
 
२९४३
 
सोळा सहस्र होऊं येतें । भरलें रितें आम्हापें ॥१॥
 
ऐसे तुम्हां ठायाठाव । देव म्हुण संपादे ॥ध्रु.॥
 
कैची चिरामध्यें चिरे । मना बरें आलें तें ॥२॥
 
तुका म्हणे पांडुरंगा । अंगलगा भिन्न करा ॥३॥
 
२९४४
 
इहलोकीं आम्हां भूषण अवकळा । भोपळा वाकळा आणि भिक्षा ॥१॥
 
निमोली संपदा भयविरहित । सर्वकाळ चत्ति समाधान ॥ध्रु.॥
 
छिद्राचा आश्रम उंदीरकुळवाडी । धन नाम जोडी देवाचें तें ॥२॥
 
तुका म्हणे एक सेवटीं राहाणें । वर्ततों या जना विरहित ॥३॥
 
२९४५
 
आम्ही भाग्याचे भाग्याचे । आम्हां तांबे भोपळ्याचे॥१॥
 
लोकां घरीं गाईं म्हैसी । आम्हां घरीं उंदीरघुसी ॥ध्रु.॥
 
लोकां घरीं हत्ती घोडे । आम्हां आधोडीचे जोडे ॥२॥
 
तुका म्हणे आम्ही सुडके । आम्हां देखोन काळ धाके ॥३॥
 
२९४६
 
गाऊं नेणें कळा कुसरी । कान धरोनि म्हणें हरी ॥१॥
 
माझ्या बोबडिया बोला । चित्ती द्यावें बा विठ्ठला ॥ध्रु.॥
 
मज हंसतील लोक । परि मी गाईंन निःशंक ॥२॥
 
तुझे नामीं मी निर्लज्ज । काय जनासवें काज ॥३॥
 
तुका म्हणे माझी विनंती । तुम्ही परिसा कमळापती ॥४॥
 
२९४७
 
विष पोटीं सर्वा । जन भीतें तया दर्पा ॥१॥
 
पंच भूतें नाहीं भिन्न । गुण दुःख देती शीण ॥ध्रु.॥
 
चंदन प्रिय वासें । आवडे तें जातीऐसें ॥२॥
 
तुका म्हणे दाणा । कुचर मिळो नये अन्ना ॥३॥
 
२९४८
 
देव अवघें प्रतिपादी । वंदी सकळां एक निंदी ॥१॥
 
तेथें अवघें गेलें वांयां । विष घास एके ठायां ॥ध्रु.॥
 
सर्वांग कुरवाळी । उपटी एकच रोमावळी ॥२॥
 
तुका म्हणे चत्ति । नाहीं जयाचें अंकित ॥३॥
 
२९४९
 
मज माझा उपदेश । आणिकां नये याचा रीस ॥१॥
 
तुम्ही अवघे पांडुरंग । मी च दुष्ट सकळ चांग ॥ध्रु.॥
 
तुमचा मी शरणागत । कांहीं करा माझें हित ॥२॥
 
तुका पाय धरी । मी हें माझें दुर करीं ॥३॥
 
२९५०
 
जाणे त्याचें वर्म नेणे त्याचें कर्म । केल्याविण धर्म नेणवती ॥२॥
 
मैथुनाचें सुख सांगितल्या शून्य । अनुभवाविण कळूं नये ॥२॥
 
तुका म्हणे जळो शाब्दिक हें ज्ञान । विठोबाची खूण विरळा जाणे ॥३॥
 

२९५१
 
अभिमानी पांडुरंग । गोवा काशाचा हो मग ॥१॥
 
अनुसरा लवलाहीं । नका विचार करूं कांहीं ॥ध्रु.॥
 
कोठें राहतील पापें । जालिया हो अनुतापें ॥२॥
 
तुका म्हणे ये चि घडी । उभ्या पाववील थडी ॥३॥
 
२९५२
 
तुझें वर्म हातीं । दिलें सांगोनियां संतीं ॥१॥
 
मुखीं नाम धरीन कंठीं । अवघा सांटवीन पोटीं ॥ध्रु.॥
 
नवविधा वेढिन आधीं । सांपडलासी भावसंधी ॥२॥
 
तुका म्हणे बळिये गाढे । कळिकाळ पायां पडे ॥३॥
 
२९५३
 
माझ्या मना लागो चाळा । पहावया विठ्ठला डोळां॥१॥
 
आणीक नाही चाड । न लगे संसार हा गोड ॥ध्रु.॥
 
तरि च फळ जन्मा आलों । सरता पांडुरंगीं जालों ॥२॥
 
तुका म्हणे देवा । देई चरणांची सेवा ॥३॥
 
२९५४
 
अवघें जेणें पाप नासे । तें हें असे पंढरीसी ॥१॥
 
गात जागा गात जागा । प्रेम मागा विठ्ठला ॥ध्रु.॥
 
अवघी सुखाची च राशी । पुंडलिकाशीं वोळली हे ॥२॥
 
तुका म्हणे जवळी आलें । उभे ठालें समचरणीं ॥३॥
 
२९५५
 
देह तुझ्या पायीं । ठेवूनि जालों उतराईं ॥१॥
 
आतां माझ्या जीवां । करणें तें करीं देवा ॥ध्रु.॥
 
बहु अपराधी । मतिमंद हीनबुद्धि ॥२॥
 
तुका म्हणे नेणें । भावभक्तीचीं लक्षणें ॥३॥
 
२९५६
 
जन हें सुखाचें दिल्याघेतल्याचें । अंत हें काळींचें नाहीं कोणी ॥१॥
 
जाल्या हीन शक्ति नाकडोळे गळती । सांडोनि पळती रांडापोरें ॥ध्रु.॥
 
बाइल म्हणे खर मरता तरी बरें । नासिलें हें घर थुंकोनियां ॥२॥
 
तुका म्हणे माझीं नव्हतील कोणी । तुज चक्रपाणी वांचूनियां ॥३॥
 
२९५७
 
जाणोनि नेणतें करीं माझें मन । तुझी प्रेमखूण देऊनियां ॥१॥
 
मग मी व्यवहारीं असेन वर्तत । जेवीं जळाआंत पद्मपत्र ॥ध्रु.॥
 
ऐकोनि नाइकें निंदास्तुति कानीं । जैसा कां उन्मनी योगिराज ॥२॥
 
देखोनि न देखें प्रपंच हा दृष्टी । स्वप्नीचिया सृष्टी चेविल्या जेवीं ॥२॥
 
तुका म्हणे ऐसें जालियावांचून । करणें तें तें सीण वाटतसे ॥४॥
 
२९५८
 
विठ्ठला विठ्ठला । कंठ आळवितां फुटला ॥१॥
 
कई कृपा करिसी नेणें । मज दीनाचें धांवणें ॥ध्रु.॥
 
जाल्या येरझारा । जन्मां बहुतांचा फेरा ॥२॥
 
तुका म्हणे नष्टा । अबोलण्या तुझ्या चेष्टा ॥३॥
 
२९५९
 
ज्यासी विषयाचें ध्यान । त्यासी कैंचा नारायण ॥१॥
 
साधु कैंचा पापीयासी । काय चांडाळासी काशी ॥ध्रु.॥
 
काय पतितासी पिता । काय अधमासी गीता ॥२॥
 
तुका म्हणे निरंजनी । शट कैंचा ब्रम्हज्ञानी ॥३॥
 
२९६०
 
वरतें करोनियां तोंड । हाका मारितो प्रचंड ॥१॥
 
राग आळवितो नाना । गातो काय तें कळेना ॥ध्रु.॥
 
आशा धरोनि मनीं । कांहीं देईंल म्हणऊनि ॥२॥
 
पोटा एका साटीं । तुका म्हणे जाले कष्टी ॥३॥
 
२९६१
 
प्रपंच वोसरो । चत्ति तुझे पायीं मुरो ॥१॥
 
ऐसें करिं गा पांडुरंगा । शुद्ध रंगवावें रंगा ॥ध्रु.॥
 
पुरे पुरे आतां । नको दुजियाची सत्ता ॥२॥
 
लटिकें तें फेडा । तुका म्हणे जाय पीडा ॥३॥
 
२९६२
 
ऐका कलीचें हें फळ । पुढें होइल ब्रम्हगोळ ॥१॥
 
चारी वर्ण अठरा याती । भोजन करिती एके पंक्ती ॥ध्रु.॥
 
पूजितीअसुरा रांडा । मद्य प्राशितील पेंढा ॥२॥
 
वामकवळ मार्जन । जन जाईंल अधोपतन ॥३॥
 
तुका हरिभक्ति करी । शक्ति पाणी वाहे घरीं ॥४॥
 
२९६३
 
गुरुमार्गामुळें भ्रष्ट सर्वकाळ । म्हणती याती कुळ नाहीं ब्रम्हीं ॥१॥
 
पवित्राला म्हणती नको हा कंटक । मानिती आत्मिक अनामिका ॥ध्रु.॥
 
डोहोर होलार दासी बलुती बारा । उपदेशिती फारा रांडापोरा ॥२॥
 
कांहीं टाण्या टोण्या विप्र शिष्य होती । उघडी फजिती स्वधर्माची ॥३॥
 
नसता करुनी होम खाती एके ठायीं । म्हणती पाप नाहीं मोक्ष येणें ॥४॥
 
इंद्रियांचे पेठे भला कौल देती । मर्यादा जकाती माफ केली ॥५॥
 
नाहीं शास्त्राधार पात्रापात्र नेणे । उपदेशून घेणें द्रव्य कांहीं ॥६॥
 
तुका म्हणे ऐसे गुरु शिष्य पूर्ण । विठोबाची आण नरका जाती ॥७॥
 
२९६४
 
बोलाचे गौरव । नव्हे माझा हा अनुभव ॥१॥
 
माझी हरिकथा माउली । नव्हे आणिकांसी पांगिली ॥ध्रु.॥
 
व्याली वाढविलें । निजपदीं निजवलें ॥२॥
 
दाटली वो रसें । त्रिभुवन ब्रम्हरसें ॥३॥
 
विष्णु जोडी कर । माथां रज वंदी हर ॥४॥
 
तुका म्हणे बळ । तोरडीं हा कळिकाळ ॥५॥
 
२९६५
 
सेवट तो भला । माझा बहु गोड जाला ॥१॥
 
आलों निजांच्या माहेरा । भेटों रखुमाईंच्या वरा ॥ध्रु.॥
 
परिहार जाला । अवघ्या दुःखाचा मागिल्या ॥२॥
 
तुका म्हणे वाणी । गेली आतां घेऊं धणी ॥३॥
 
२९६६
 
तुझें नाम गाऊं आतां । तुझ्या रंगीं नाचों था था ॥१॥
 
तुझ्या नामाचा विश्वास । आम्हां कैंचा गर्भवास ॥ध्रु.॥
 
तुझे नामीं विसर पडे । तरी कोटी हत्या घडे ॥२॥
 
नाम घ्या रे कोणी फुका । भावें सांगतसे तुका ॥३॥
 
२९६७
 
बाइल तरी ऐसी व्हावी । नरकीं गोवी अनिवार ॥१॥
 
घडों नेदी तीर्थयात्रा । केला कुतरा हातसोंका ॥ध्रु.॥
 
आपुली च करवी सेवा । पुजवी देवासारिखें ॥२॥
 
तुका म्हणे गाढव पशु । केला नाशु आयुष्या ॥३॥
 
२९६८
 
बाइले अधीन होय ज्याचें जिणें । तयाच्या अवलोकनें पडिजे द्वाड ॥१॥
 
कासया ते जंत जिताती संसारीं । माकडाच्या परी गारोड्यांच्या ॥ध्रु.॥
 
वाइलेच्या मना येईंल तें खरें । अभागी तें पुरें बाइलेचें ॥२॥
 
तुका म्हणे मेंग्या गाढवाचें जिणें । कुतर्‍याचें खाणें लगबगा ॥३॥
 
२९६९
 
जगीं मान्य केलें हा तुझा देकार । कीं कांहीं विचार आहे पुढें ॥१॥
 
करितों कवित्व जोडितों अक्षरें । येणें काय पुरें जालें माझें ॥ध्रु.॥
 
तोंवरि हे माझी न सरे करकर । जो नव्हे विचार तुझ्या मुखें ॥२॥
 
तुका म्हणे तुज पुंडलिकाची आण । जरी कांहीं वचन करिसी मज ॥३॥
 
२९७०
 
कोंडिला गे माज । निरोधुनी द्वार । राखण तें बरें । येथें करा कारण ॥१॥
 
हा गे हा गे हरि । करितां सांपडला चोरी । घाला गांठी धरी । जीवें माय त्रासाया ॥ध्रु.॥
 
तें चि पुढें आड । तिचा लोभ तिला नाड । लावुनी चरफड । हात गोउनी पळावें॥२॥
 
संशयाचें बिर्‍हडें । याचे निरसले भेटी । घेतली ते तुटी । आतां घेतां फावेल ॥३॥
 
तुका येतो काकुलती । वाउगिया सोड । यासी चि निवाड । आम्ही भार वाहिका ॥४॥
 
 
२९७१
 
झड मारोनियां बैसलों पंगती । उठवितां फजिती दातयाची ॥१॥
 
काय तें उचित तुम्हां कां न कळे । कां हो झांका डोळे पांडुरंगा ॥ध्रु.॥
 
घेईंन इच्छेचें मागोनि सकळ । नाहीं नव्हे काळ बोलायाचा ॥२॥
 
तुका म्हणे जालों माना अधिकारी । नाहीं लोक परी लाज देवा ॥३॥
 
 
२९७२
 
नाम न वदे ज्याची वाचा । तो लेंक दो बापांचा ॥१॥
 
हे चि ओळख तयाची । खूण जाणा अभक्ताची ॥ध्रु.॥
 
ज्याची विठ्ठल नाहीं ठावा । त्याचा संग न करावा ॥२॥
 
नाम न म्हणे ज्याचें तोंड । तें चि चर्मकाचें कुंड ॥३॥
 
तुका म्हणे त्याचे दिवशीं । रांड गेली महारापाशीं ॥४॥
 
२९७३
 
पतित मी पापी शरण आलों तुज । राखें माझी लाज पांडुरंगा ॥१॥
 
तारियेले भक्त न कळे तुझा अंत । थोर मी पतित पांडुरंगा ॥ध्रु.॥
 
द्रौपदी बहिणी वैरीं गांजियेली । आपणाऐसी केली पांडुरंगा ॥२॥
 
प्रल्हादाकारणें स्तंभीं अवतार । माझा कां विसर पांडुरंगा ॥३॥
 
सुदामा ब्राम्हण दारिद्रे पीडिला । आपणाऐसा केला पांडुरंगा ॥४॥
 
तुका म्हणे तुज शरण निजभावें । पाप निदाऩळावें पांडुरंगा ॥५॥
 
२९७४
 
कस्तूरीचें रूप अति हीनवर । माजी असे सार मोल तया ॥१॥
 
आणीक ही तैसीं चंदनाचीं झाडें । परिमळें वाढे मोल तयां ॥ध्रु.॥
 
काय रूपें असे परीस चांगला । धातु केली मोला वाढ तेणें ॥२॥
 
फिरंगी आटितां नये बारा रुके । गुणें मोलें विकें सहस्रवरी ॥३॥
 
तुका म्हणे नाहीं जातीसवें काम । ज्याचे मुखीं नाम तो चि धन्य ॥४॥
 
२९७५
 
नव्हें मी स्वतंत्र अंगाचा पाईंक । जे हे सकळिक सत्ता वारूं ॥१॥
 
तुम्हां आळवावें पाउला पाउलीं । कृपेची साउली करीं मज ॥ध्रु.॥
 
शक्तिहीन तरी जालों शरणागत । आपुला वृत्तांत जाणोनियां ॥२॥
 
तुका म्हणे भवाभेणें धरिलें पाय । आणीक उपाय नेणें कांहीं ॥३॥
 
२९७६
 
पाहों ग्रंथ तरी आयुष्य नाहीं हातीं । नाहीं ऐशी मति अर्थ कळे ॥१॥
 
होईंल तें हो या विठोबाच्या नांवें । आचरलें भावें जीवीं धरूं ॥ध्रु.॥
 
एखादा अंगासी येईंल प्रकार । विचारितां फार युक्ति वाढे ॥२॥
 
तुका म्हणे आळी करितां गोमटी । मायबापा पोटीं येते दया ॥३॥
 
२९७७
 
पाहातां रूप डोळां भरें । अंतर नुरे वेगळें । इच्छावशें खेळ मांडी । अवघें सांडी बाहेरी ॥१॥
 
तो हा नंदानंदन बाइये । यासी काय परिचार वो ॥ध्रु.॥
 
दिसतो हा नव्हे तैसा । असे दिशाव्यापक । लाघव हा खोळेसाटीं । होतां भेटी परतेना ॥२॥
 
म्हणोनि उभी ठालीये । परतलीये या वाटा । आड करोनियां तुका । जो या लोकां दाखवितो ॥३॥
 
 
२९७८
 
दुःखें दुभागलें हृदयसंपुष्ट । गहिंवरें कंठ दाटताहे ॥१॥
 
ऐसें काय केलें सुमित्रा सखया । दिलें टाकोनियां वनामाजी ॥ध्रु.॥
 
आक्रंदती बाळें करुणावचनीं । त्या शोकें मेदिनी फुटों पाहे ॥२॥
 
काय हे सामर्थ्य नव्हतें तुजपाशीं । संगें न्यावयासी अंगभूतां ॥३॥
 
तुज ठावें आम्हां कोणी नाहीं सखा । उभयलोकीं तुका तुजविण ॥४॥
 
कान्हा म्हणे तुझ्या वियोगें पोरटीं । जालों दे रे भेटी बंधुराया ॥५॥
 
२९७९
 
सख्यत्वासी गेलों करीत सलगी । नेणें चि अभागी महिमा तुझा ॥१॥
 
पावलों आपुलें केलें लाहें रास । निर्दैवां परिस काय होय ॥ध्रु.॥
 
कष्टविलासी म्यां चांडाळें संसारीं । अद्यापिवरि तरि उपदेशीं ॥२॥
 
उचित अनुचित सांभाळिलें नाहीं । कान्हा म्हणे कांहीं बोलों आतां ॥३॥
 
२९८०
 
असो आतां कांहीं करोनियां ग्लांती । कोणा काकुलती येइल येथें ॥१॥
 
करूं कांहीं दिस राहे तों सायास । झोंबों त्या लागास भावाचिये ॥ध्रु.॥
 
करितां रोदना बापुडें म्हणती । परि नये अंतीं कामा कोणी ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे पडिलिया वनीं । विचार तो मनीं बोलिला हे ॥३॥
 
२९८१
 
चरफडें चरफड शोकें शोक होये । कार्यमूळ आहे धीरापाशीं ॥१॥
 
कल्पतसे मज ऐसें हें पाहातां । करावी ते चिंता मिथ्या खोटी ॥ध्रु.॥
 
न चुके होणार सांडिल्या शूरत्वा । फुकट चि सत्वा होइल हानी ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे दिल्या बंद मना । वांचूनि निधाना न पवीजे ॥३॥
 
२९८२
 
न लगे चिंता आतां अन्मोन हाता । आलें मूळ भ्राता गेला त्याचें ॥१॥
 
घरभेद्या येथें आहे तें सुकानु । धरितों कवळून पाय दोन्ही ॥ध्रु.॥
 
त्याचें त्याचिया मुखें पडिलें ठावें । न लगे सारावें मागें पुढें ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे करील भेटी भावा । सोडीन तेधवां या विठ्ठला ॥३॥
 
२९८३
 
मूळस्थळ ज्याचें गोमतीचे तीरीं । तो हा सारी दोरी खेळवितो ॥१॥
 
ऐसें हे कळलें असावें सकळां । चोर त्या वेगळा नाहीं दुजा ॥ध्रु.॥
 
वैष्णव हे रे तयाचे पाळती । खूण हे निरुती सांगितली ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे आलें अनुभवास । तेणें च आम्हांस नागविलें ॥३॥
 
२९८४
 
बरा रे निर्गुणा नष्ट नारायणा । घरबुडवणा भेटलासी ॥१॥
 
एके घरीं कोणी कोणासी न धरी । ऐसी अपरांपरी केली आम्हां ॥२॥
 
कान्हा म्हणे कां रे निःकाम देखिलें । म्हणोनि मना आलें करितोसी ॥३॥
 
२९८५
 
धिंदधिंद तुझ्या करीन धिंदड्या । ऐसें काय वेड्या जाणितलें ॥१॥
 
केली तरी बरें मज भेटी भावास । नाहीं तरि नास आरंभिला ॥ध्रु.॥
 
मरावें मारावें या आलें प्रसंगा । बरें पांडुरंगा कळलेंसावें ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे तुझी माझी उरी । उडाली न धरीं भीड कांहीं ॥३॥
 
२९८६
 
भुिH मुक्ति तुझें जळों ब्रम्हज्ञान । दे माझ्या आणोनी भावा वेगीं ॥१॥
 
रद्धिी सिद्धी मोक्ष ठेवीं गुंडाळून । दे माझ्या आणून भावा वेगीं ॥ध्रु.॥
 
नको आपुलिया नेऊं वैकुंठासी । दे माझ्या भावासी आणुन वेगीं ॥२॥
 
नको होऊं कांहीं होसील प्रसन्न । दे माझ्या आणून भावा वेगीं ॥३॥
 
तुकयाबंधु म्हणे पाहा हो नाहींतरी । हत्या होईंल शिरीं पांडुरंगा ॥४॥
 
२९८७
 
मुख्य आहे आम्हां मातेचा पटंगा । तुज पांडुरंगा कोण लेखी ॥१॥
 
नको लावूं आम्हां सवें तूं तोंवरी । पाहा दूरवरी विचारूनी ॥ध्रु.॥
 
साहे संतजन केले महाराज । न घडे आतां तुज भेईंन मी ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे अहिक्यें ऐक्यता । वाढतें अनंता दुःखें दुःख ॥३॥
 
२९८८
 
नये सोमसरी उपचाराची हरी । करकरेचें करीं काळें तोंड ॥१॥
 
मागतों इतुकें जोडुनियां कर । ठेउनियां शीर पायांवरी ॥ध्रु.॥
 
तुम्हां आम्हां एके ठायीं सहवास । येथें द्वैत द्वेष काय बरा ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे बहुतां बहुतां रीती । अनंता विनंती परिसावी हे ॥३॥
 
२९८९
 
लालुचाईंसाटीं बळकाविसी भावा । परी मी जाण देवा जिरों नेदीं ॥१॥
 
असों द्या निश्चय हा मनीं मानसीं । घातली येविशीं दृढ कास ॥ध्रु.॥
 
मज आहे बळ आळीचें सबळ । फोडीन अंत्राळ हृदय तुझें ॥२॥
 
करुणारसें तुकयाबंधु म्हणे भुलवीन । काढूनि घेईंन निज वस्तु ॥३॥
 
२९९०
 
तुझीं वर्में आम्हां ठावीं नारायणा । परी तूं शाहाणा होत नाहीं ॥१॥
 
मग कालाबुली हाका देते वेळे । होतोसि परी डोळे नुघडिसी ॥ध्रु.॥
 
जाणोनि अज्ञान करावें मोहरें । खोटी खोडी हे रे तुझी देवा ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे कारण प्रचीति । पाहातों वेळ किती तेच गुण ॥३॥
 
२९९१
 
अवघीं तुज बाळें सारिखीं नाहीं तें । नवल वाटतें पांडुरंगा ॥१॥
 
म्हणतां लाज नाहीं सकळांची माउली । जवळी धरिलीं एकें दुरी ॥ध्रु.॥
 
एकां सुख द्यावें घेऊनि वोसंगा । एक दारीं गळा श्रमविती ॥२॥
 
एकां नवनीत पाजावें दाटून । एकें अन्न अन्नें करितील ॥३॥
 
एकें वाटतील न वजावीं दुरी । एकांचा मत्सर जवळी येतां ॥४॥
 
तुकयाबंधु म्हणे नावडतीं त्यांस । कासया व्यालास नारायणा ॥५॥
 
२९९२
 
निनांवा हें तुला । नांव साजे रे विठ्ठला ।
 
बरा शिरविला । फाटक्यामध्यें पाव ॥१॥
 
कांहीं तरी विचारिलें । पाप पुण्य ऐसें केलें ।
 
भुरळें घातलें । एकाएकीं भावासी ॥ध्रु.॥
 
मुद्राधारणें माळ माळा टिळे । बोल रसाळ कोंवळे ।
 
हातीं फांशाचे गुंडाळे । कोण चाळे गृहस्था हे ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे मिस्किन । करितोसी देखोन ।
 
पाहा दुरिवरी विच्छिन्न । केला परी संसार ॥३॥
 
२९९३
 
नाहीं घटिका म्हणसी । लाग लागला तुजपाशीं ।
 
पडिला हृषीकेशी । जाब सकळ करणें ॥१॥
 
माझें नेलें पांघरुण । ठावें असोन दुर्बळ दीन ।
 
माणसांमधून । उठविलें खाणोर्‍या ॥ध्रु.॥
 
आम्हीं हें जगऊनि होतों पाणी । संदीं देवदेव करूनि ।
 
जालासी कोठोनि । पैदा चोरा देहाच्या ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे केलें । उघडें मजचि उमगिलें ।
 
ऐसें काय गेलें । होतें तुज न पुरतें ॥३॥
 
२९९४
 
कनवाळ कृपाळ । उदार दयाळ मायाळ । म्हणवितोसी परि केवळ । गळेकाटू दिसतोसी ॥१॥
 
काय केलें होतें आम्हीं । सांग तुझें एकये जन्मीं । जालासी जो स्वामी । एवढी सत्ता करावया ॥ध्रु.॥
 
भलेपणाचा पवाडा । बरा दाविला रोकडा । करूनि बंधु वेडा । जोडा माझा विखंडिला ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे भला । कैसें म्हणताती तुजला । जीव आमुचा नेला । अंत पाहिला कांहींतरी ॥३॥
 
२९९५
 
आतां कळों आले गुण । अवघे चि यावरोन । चोखट लक्षण । धरिलें हें घरघेणें ॥१॥
 
या नांवें कृपासिंधु । म्हणवितोसी दीनबंधु । मज तरी मैंदु । दिसतोसी पाहातां ॥ध्रु.॥
 
अमळ दया नाहीं पोटीं । कठीण तैसाचि कपटी । अंधर्‍याची काठी । माझी गुदरसी च ना ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे पुरता । नाहीं म्हुण बरें अनंता । एरवीं असतां । तुझा घोंट भरियेला ॥३॥
 
२९९६
 
काय सांगों हृषीकेशा । आहे अनुताप आला ऐसा । गिळावासी निमिषा । निमिष लागों नेदावें ॥१॥
 
माझें बुडविलें घर । लेंकरें बाळें दारोदार । लाविलीं काहार । तारातीर करोनि ॥ध्रु.॥
 
जीव घ्यावा कीं द्यावा । तुझा आपुला केशवा । इतुकें उरलें आहे । भावाचिया निमित्यें ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणें जग । बरें वाईंट म्हणो मग । या कारणें परी लाग । न संडावा सर्वथा ॥३॥
 
२९९७
 
मायबाप निमाल्यावरी । घातलें भावाचे आभारीं । तो ही परि हरी । तुज जाला असमाईं ॥१॥
 
हे कां भक्तिचे उपकार । नांदतें विध्वंसिलें घर । प्रसन्नता वेव्हार । सेवटीं हे जालासी ॥ध्रु.॥
 
एका जिवावरी । होतों दोनी कुटुंबारी । चाळवूं तो तरीं । तुज येतो निर्लज्जा ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे भला । आणीक काय म्हणावें तुला । वेडा त्यानें केला । तुजसवें संबंधु ॥३॥
 
२९९८
 
पूवाअ पूर्वजांची गती । हे चि आईंकिली होती । सेवे लावूनि श्रीपती । निश्चिंती केली तयांची ॥१॥
 
कां रे पाठी लागलासी । ऐसा सांग हृषीकेशी । अद्यापवरी न राहासी । अंत पाहासी किती म्हुण ॥ध्रु.॥
 
जन्मजन्मांतरीं दावा । आम्हां आपणां केशवा । निमित्य चालवा । काईंसयास्तव हें ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे अदेखणा । किती होसी नारायणा । देखों सकवेना । खातयासी न खात्या ॥३॥
 
२९९९
 
निसुर संसार करून । होतों पोट भरून । केली विवसी निर्माण । देवपण दाखविलें ॥१॥
 
ऐसा काढियेला निस । काय म्हुण सहित वंश । आणिलें शेवटास । हाउस तरी न पुरे ॥ध्रु.॥
 
उरलों पालव्या सेवटीं । तें ही न देखवे दृष्टी । दोघांमध्ये तुटी । रोकडीचि पाडीली ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे गोड । बहु जालें अति वाड । म्हणोनी कां बुड । मुर्‍यांसहित खावें ॥३॥
 
३०००
 
बरा जाणतोसी धर्मनीती । उचित अनुचित श्रीपती। करूं येते राती । ऐसी डोळे झांकूनि ॥१॥
 
आतां जाब काय कैसा । देसी तो दे जगदीशा । आणिला वोळसा । आपणां भोंवता ॥ध्रु.॥
 
सेवेचिया सुखास्तव । बळें धरिलें अज्ञानत्व । येइल परि हा भाव । ज्याचा त्यासी कारणा ॥२॥
 
तुकयाबंधु म्हणे नाहीं । आतां आम्हां बोल कांहीं । जडोनियां पायीं । तुझे त्वां चि घेतलें ॥३॥